Giải pháp GRAC & EPR, Quản lý rác & Kinh tế tuần hoàn, Tin tức & Phát triển bền vững

EPR và đơn vị thu gom: Mô hình nào phù hợp với Việt Nam?

Đăng bởi

GRAC Team

EPR và đơn vị thu gom: Mô hình nào phù hợp với Việt Nam?

Việt Nam không thiếu người thu gom.

Từ doanh nghiệp môi trường đô thị, hợp tác xã, công ty tư nhân đến người thu gom ve chai, vựa phế liệu và các đầu mối trung gian, một mạng lưới thu hồi vật liệu đã tồn tại từ rất lâu.

Việt Nam cũng đang triển khai trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất – Extended Producer Responsibility (EPR).

Nhưng hai hệ thống này vẫn chưa thực sự nối với nhau.

EPR thường được nhìn theo chuỗi:

Nhà sản xuất → PRO/đơn vị tổ chức → Nhà tái chế

Trong khi sản phẩm và bao bì sau sử dụng thực tế lại nằm trong một chuỗi dài hơn:

Hộ gia đình/doanh nghiệp → Người thu gom → HTX/vựa → Aggregator → Recycler

Cục Môi trường cũng xác định lực lượng thu gom phi chính thức đang giữ vai trò quan trọng trong phân loại, thu hồi và tái sử dụng chất thải tại Việt Nam. Đồng thời, cơ quan quản lý đã thừa nhận hạ tầng phân loại – thu gom – tái chế – xử lý sau phân loại còn thiếu đồng bộ và cần được nhìn như một chuỗi thống nhất.

Vì vậy, câu hỏi quan trọng không phải là:

“Làm thế nào để đưa người thu gom vào EPR?”

Mà là:

“Làm thế nào để tận dụng mạng lưới thu gom hiện hữu và bổ sung những lớp còn thiếu để tạo thành một EPR-ready collection network?”

Câu trả lời phù hợp với Việt Nam có thể gói gọn trong bốn yếu tố:

Offtake + Incentive + Transaction Data + Verification

Phân biệt quan trọng trước khi đọc

[Nghị định 110/2026/NĐ-CP] quy định trách nhiệm tái chế sản phẩm, bao bì và trách nhiệm xử lý chất thải của nhà sản xuất, nhập khẩu, có hiệu lực từ ngày 25/05/2026. Thông tư 24/2026/TT-BNNMT hướng dẫn chi tiết một số nội dung thực hiện và cũng có hiệu lực từ ngày 25/05/2026.

Các thuật ngữ được sử dụng trong bài như:

Accepted Verified Kg

EPR Collection Service

Master Collector

Incremental Recovery

EPR Service Value

là khung vận hành và thương mại được đề xuất trong bài, không phải thuật ngữ pháp lý bắt buộc trong Nghị định 110/2026/NĐ-CP hoặc Thông tư 24/2026/TT-BNNMT.

1. Vì sao nhiều đơn vị thu gom chưa ưu tiên EPR?

Không nên đơn giản kết luận rằng:

“Họ chưa hiểu EPR.”

Nguyên nhân sâu hơn nằm ở động lực kinh tế và thiết kế hệ thống.

Có thể tóm tắt thành 5M.

Mandate – Vai trò

EPR là trách nhiệm của nhà sản xuất, nhập khẩu thuộc phạm vi áp dụng, không phải một nghĩa vụ tự động phát sinh đối với mọi đơn vị đang thu gom rác sinh hoạt.

Collector vì vậy không có lý do pháp lý trực tiếp để thay đổi toàn bộ quy trình chỉ vì EPR tồn tại.

Money – Tiền

Nếu một collector phải:

Tách dòng vật liệu;
Thêm nhân sự;
Cân riêng;
Lưu dữ liệu;
Thay đổi lịch thu gom;
Giao đến recycler khác;

nhưng doanh thu vẫn như cũ, EPR đồng nghĩa với:

nhiều việc hơn + chi phí cao hơn + rủi ro nhiều hơn.

Material – Vật liệu

Các dòng có giá trị như PET, nhôm hoặc carton thường đã có thị trường thu mua.

Một phần đáng kể được thu hồi bởi ve chai và mạng lưới phi chính thức trước khi đi vào dòng rác sinh hoạt hỗn hợp. Cục Môi trường mô tả chính lực lượng này như một mắt xích quan trọng trong hoạt động thu hồi vật liệu tại Việt Nam.

Market – Đầu ra

Collector không thể thu gom bền vững nếu không biết:

Ai nhận vật liệu?

Spec như thế nào?

Bao nhiêu tấn/tháng?

Giá hoặc gate fee ra sao?

Một chương trình thu gom không có recycler offtake rất dễ trở thành chương trình tích trữ rác.

Measurement – Đo lường

Municipal collection thường quan tâm:

bao nhiêu tấn đã được lấy khỏi địa bàn.

Trong khi chuỗi EPR có thể cần quản lý sâu hơn:

vật liệu gì → nguồn nào → ai thu gom → chuyển qua đâu → recycler nào → khối lượng nào được tiếp nhận → evidence nào đi kèm.

2. Việt Nam không thiếu mạng lưới thu gom – Việt Nam thiếu kết nối

Đây là điểm quan trọng nhất của bài.

World Bank đánh giá ngành tái chế nhựa Việt Nam đã có mạng lưới và năng lực nhất định, nhưng còn gặp các vấn đề cấu trúc như:

Nguồn recyclables thiếu ổn định;
Phụ thuộc đáng kể vào khu vực phi chính thức;
Chất lượng vật liệu đầu vào không ổn định;
Thiếu cầu ổn định cho recycled plastics;
Hệ thống quản lý chất thải vẫn thiên về thu gom và thải bỏ hơn tái chế.

Nghiên cứu này ước tính khoảng 75% giá trị vật liệu của bốn nhóm nhựa chính, tương đương khoảng 2,2–2,9 tỷ USD mỗi năm, bị mất đi khi vật liệu không được tái chế thành nguyên liệu có giá trị.

Do đó, giải pháp phù hợp với Việt Nam không nhất thiết là:

Build a new collection network.

Mà nên là:

Digitize + Incentivize + Connect the existing network.

3. Phân loại tại nguồn chỉ là điểm bắt đầu

Phân loại rác tại nguồn không tự động tạo ra tái chế.

Sau khi người dân phân loại, vẫn phải có một chuỗi phía sau:

Phân loại

↓

Thu gom riêng

↓

Tập kết

↓

Phân loại/sơ chế

↓

Vận chuyển

↓

Recycler

Cục Môi trường từng ghi nhận tại TP.HCM rằng khâu thu gom và xử lý chưa đồng bộ với giải pháp phân loại rác tại nguồn. Đến cuối năm 2025, Cục tiếp tục tổ chức chương trình riêng nhằm thúc đẩy toàn chuỗi phân loại – thu gom – tái chế – xử lý sau phân loại.

Hướng dẫn phân loại CTRSH cũng cho thấy vật liệu có khả năng tái sử dụng, tái chế có thể được bán cho người thu mua phế liệu, chuyển cho cơ sở tái chế hoặc giao cho đơn vị thu gom phù hợp.

Điều này rất phù hợp với thực tế Việt Nam:

Không nhất thiết mọi recyclable đều phải đi qua xe rác đô thị.

4. Không nên dùng cùng một cơ chế EPR cho mọi vật liệu

Đây là lỗi thiết kế rất dễ gặp.

PET và bao bì đa lớp không có economics giống nhau.

Có thể chia các dòng vật liệu thành ba nhóm.

Nhóm	Ví dụ	Mô hình phù hợp
A – Market-positive	PET, nhôm, carton tốt	Thị trường đã có động lực thu hồi; ưu tiên data/traceability
B – Marginal value	Một số HDPE, PP, film	Có thể cần premium thu gom
C – Low/negative value	MLP, một số flexible packaging	Cần EPR service support lớn hơn

World Bank cũng nhận định EPR có thể giúp thúc đẩy thu hồi flexibles và các loại nhựa giá trị thấp, vốn ít hấp dẫn hơn đối với mạng lưới thu gom thị trường.

Điều này dẫn đến một nguyên tắc kinh tế quan trọng:

Không nên dùng tiền EPR chỉ để trả thêm cho một hoạt động vốn đã có lợi nhuận và đã xảy ra.

5. Additionality quan trọng nhưng không phải điều kiện pháp lý mặc định

Giả sử trước pilot:

100 tấn PET/tháng đã được thu gom.

Sau khi triển khai EPR platform:

100 tấn/tháng vẫn được thu gom, nhưng tất cả giao dịch được số hóa.

Kết quả:

Traceability impact: cao

nhưng:

Incremental recovery: gần 0

Điều này không có nghĩa khối lượng đó mặc nhiên không thể liên quan đến thực hiện EPR.

Additionality nên được sử dụng như một KPI đánh giá tác động của chương trình, chứ không nên trình bày như một điều kiện pháp lý bắt buộc để khối lượng được tính vào EPR.

Đối với producer, development agency hoặc chương trình tài trợ, hai KPI nên được tách riêng:

Tonnes digitized

và

Additional tonnes recovered

6. Từ “Collected Kg” đến “Accepted Verified Kg”

Một collector báo:

Tôi đã thu 1.000 kg.

Chưa có nghĩa recycler nhận đủ 1.000 kg.

Có thể có:

Ẩm;
Tạp chất;
Sai loại vật liệu;
Bao bì không đạt spec;
Khối lượng cân lệch.

Do đó, nếu xây cơ chế incentive, một mô hình quản trị an toàn hơn là:

Collected Kg

↓

Hub kiểm tra

↓

Delivered Kg

↓

Recycler Acceptance

↓

Accepted Kg

↓

Data Reconciliation

↓

Accepted Verified Kg

Sau đó mới tính:

Service Payment = Accepted Verified Kg × Service Rate

Đây là mô hình thương mại đề xuất, không phải công thức pháp luật quy định.

Ưu điểm là collector không chỉ có động lực:

“gom thật nhiều”

mà có động lực:

“gom đúng vật liệu, đúng chất lượng và giao được đến điểm cuối”.

7. Ai nên chịu trách nhiệm việc gì?

Một cấu trúc tham khảo có thể như sau:

Chủ thể	Vai trò chính
Producer/Importer	Nghĩa vụ EPR và lựa chọn phương án thực hiện
PRO/Program Operator	Tổ chức chuỗi, hợp đồng và điều phối
Master Collector/HTX	Điều phối thu gom, aggregation, settlement
IWW/Junkshop	Thu hồi vật liệu thực tế
Hub	Cân, kiểm tra, tập kết, phân loại và gom lô
Recycler	Tiếp nhận và thực hiện tái chế
Digital Platform	Transaction, traceability, reconciliation, evidence
Local Authority	Điều phối khi tích hợp với hệ thống CTRSH hoặc sử dụng không gian công

Việc một lô vật liệu bị reject, thiếu chứng từ hoặc không đáp ứng yêu cầu phải được phân bổ trách nhiệm cụ thể trong hợp đồng giữa các bên.

Bảng trên chỉ mô tả chức năng vận hành, không thay thế quy định pháp luật hoặc hợp đồng.

8. HTX, vựa và aggregator là mắt xích rất phù hợp với Việt Nam

Một mô hình như:

Producer → 1.000 người ve chai

rất khó quản lý.

Cấu trúc phù hợp hơn là:

Producer / PRO

↓

Program Operator

↓

HTX / Master Collector / Aggregator

↓

IWW / Junkshops

HTX hoặc aggregator có thể trở thành:

Contracting node;
Settlement node;
Aggregation point;
Data checking point;
Điểm giao tiếp với recycler.

Người thu gom cá nhân tiếp tục làm công việc mà họ làm tốt:

thu hồi vật liệu.

Cách tiếp cận này phù hợp hơn với thực tế Việt Nam, nơi lực lượng phi chính thức đang giữ vai trò đáng kể nhưng thường thiếu kết nối với hệ thống quản lý dữ liệu chính thức.

9. Không nhất thiết phải mua một đội xe EPR mới

Separate collection không có nghĩa bắt buộc:

mỗi loại vật liệu phải có một xe riêng.

Có ít nhất năm mô hình.

Thu gom khác ngày

Ví dụ:

CTRSH thường: hàng ngày.

Recyclables: một hoặc hai ngày cố định mỗi tuần.

Các hướng dẫn phân loại tại nguồn trước đây của cơ quan môi trường cũng từng sử dụng mô hình lịch thu gom riêng cho dòng có khả năng tái sử dụng, tái chế.

Bao/thùng riêng

Cùng một operator nhưng vật liệu được giữ riêng.

Collection point

Người dân hoặc cửa hàng mang recyclables đến điểm thu hồi.

Compartment vehicle

Một xe nhưng bố trí ngăn riêng nếu mật độ đủ lớn.

Parallel collection

HTX, IWW hoặc collector chuyên trách thu recyclables song song với municipal waste collection.

Với nhiều khu vực đô thị Việt Nam:

Parallel Collection + HTX/IWW + Aggregation Hub

có thể rẻ hơn đáng kể so với việc xây một fleet hoàn toàn mới.

10. Nâng cấp vựa hiện hữu trước khi xây Mini-MRF mới

Không phải mọi dự án đều cần một MRF hiện đại.

Một vựa hoặc HTX hiện hữu có thể được nâng cấp thành EPR-ready aggregation point bằng:

Cân phù hợp;
Mã địa điểm;
Khu chứa riêng;
SOP phân loại;
Transaction system;
Camera/hình ảnh nếu cần;
Máy ép kiện khi đủ economics;
Quy trình nhập – xuất – tồn.

Mục đích của hub là biến:

20 kg → 200 kg → 2 tấn → 10 tấn

thành các lô đủ quy mô vận chuyển đến recycler.

Điều này đặc biệt phù hợp trong bối cảnh cơ quan môi trường vẫn đánh giá hạ tầng phân loại, thu gom, vận chuyển và tái chế sau phân loại còn thiếu và chưa đồng bộ.

11. Khóa recycler trước khi mở chương trình thu gom

Một nguyên tắc nên được áp dụng:

No collection without offtake.

Sai trình tự:

Phát động thu gom

↓

Thu được 50 tấn

↓

Đi tìm recycler

Trình tự tốt hơn:

Recycler demand

↓

Material specification

↓

Capacity

↓

Pricing / Gate fee

↓

Volume commitment

↓

Collection design

Trước khi triển khai, cần biết tối thiểu:

Recycler nào;
Loại vật liệu;
Spec đầu vào;
Contamination limit;
Minimum volume;
Lịch giao;
Giá/gate fee;
Capacity.

12. Dòng tiền nên có hai lớp

Một kg recyclable có thể tạo ra hai loại giá trị.

Material Value

Giá trị thương mại của vật liệu.

Ví dụ recycler hoặc người mua phế liệu trả tiền để mua PET, carton hoặc nhôm.

EPR Service Value

Giá trị của dịch vụ bổ sung:

collection

aggregation
sorting
logistics
traceability
verification

Do đó:

Total Collection Economics = Material Value + EPR Service Value

Vật liệu có market value cao:

→ EPR support có thể thấp.

Vật liệu có value thấp hoặc âm:

→ EPR support có thể phải lớn hơn.

Đây là cách EPR có thể xử lý market failure, thay vì chỉ cạnh tranh với thị trường ve chai đang hoạt động sẵn.

13. Collector không nên trở thành “nhân viên compliance”

Một người thu gom không nên phải nhập một báo cáo EPR 30 trường dữ liệu.

Transaction tại hiện trường có thể chỉ cần:

Collector ID

Source/Hub
Material
Weight
Timestamp
Receiver

Tùy risk level có thể bổ sung:

Photo

GPS

Scale Ticket

Platform phía sau mới thực hiện:

Aggregation

↓

Reconciliation

↓

Mass Balance

↓

Evidence

↓

Reporting

Nguyên tắc nên là:

Collector creates operational data.
Platform converts it into traceable and compliance-ready data.

14. Ba mô hình EPR collection phù hợp với Việt Nam

Không có một mô hình duy nhất cho mọi vật liệu và mọi địa bàn.

Model A – Market-led Recovery

Phù hợp:

PET / nhôm / carton / vật liệu có market value cao

Chuỗi:

Source → IWW/Junkshop → Aggregator → Recycler

Vai trò EPR/platform:

Traceability;
Data quality;
Chain of custody;
Reconciliation.

Ở đây không nhất thiết cần subsidy lớn.

Model B – EPR-supported Recovery

Phù hợp:

MLP / flexible packaging / low-value materials

Chuỗi:

Source

↓

Collector

↓

Hub

↓

Recycler

và:

Producer/PRO → EPR Service Payment

EPR payment có thể hỗ trợ:

Collection;
Sorting;
Aggregation;
Logistics;
Verification.

Đây là nhóm mà World Bank đánh giá EPR có tiềm năng tạo thêm động lực thu hồi rõ hơn, đặc biệt với flexibles và low-value plastics.

Model C – Municipal-integrated Recovery

Phù hợp khi:

Phân loại tại nguồn quy mô khu dân cư;
Có municipal operator/HTX;
Có local authority tham gia;
Cần thay đổi lịch hoặc điểm thu gom.

Chuỗi:

Household

↓

Source Separation

↓

Municipal/HTX Collector

↓

Hub

↓

Recycler

↓

Evidence

Local authority đóng vai trò enabling và coordination.

Producer/PRO chỉ hỗ trợ phần dịch vụ liên quan đến dòng vật liệu phù hợp với EPR, không thay thế toàn bộ hệ thống quản lý CTRSH.

Số hóa quản lý chất thải

15. Khi nào KHÔNG nên dùng municipal collector?

Không nên cố đưa công ty môi trường đô thị vào mọi chương trình.

Có những trường hợp mạng lưới thương mại hiện hữu hiệu quả hơn.

Ví dụ:

PET/carton đã có mạng ve chai rất mạnh

Không cần tạo thêm một route municipal chỉ để cạnh tranh cùng nguồn vật liệu.

Nguồn là chuỗi cửa hàng hoặc doanh nghiệp

Có thể thu gom B2B trực tiếp:

Store → Collector → Hub → Recycler

Hợp đồng CTRSH hiện hữu không phù hợp

Việc tách dòng có thể tạo xung đột trách nhiệm hoặc logistics.

Municipal operator có cost structure quá cao

Một HTX hoặc junkshop network có thể hiệu quả hơn.

Vật liệu cần quy trình rất chuyên biệt

Một specialized collector có thể phù hợp hơn.

Nguyên tắc:

Choose the lowest-cost credible collection channel, not the most formal-looking channel.

16. Local Authority nên tham gia khi nào?

Nếu chương trình chỉ kết nối:

doanh nghiệp → private collector → recycler

chính quyền có thể không cần tham gia sâu.

Nhưng nếu sử dụng:

Tuyến thu gom CTRSH;
Điểm tập kết công cộng;
Không gian công;
Chương trình phân loại tại nguồn khu dân cư;
Municipal operator;

thì local authority trở thành stakeholder quan trọng.

Vai trò chủ yếu là:

enabling + coordination

chứ không nhất thiết phải trực tiếp vận hành từng transaction.

17. KPI nào thực sự chứng minh mô hình hoạt động?

Đừng chỉ đo:

Tonnes collected.

Một pilot tốt nên đo ít nhất:

Incremental tonnes recovered

Thu hồi tăng bao nhiêu so với baseline?

Accepted tonnes

Recycler thực sự tiếp nhận bao nhiêu?

Recycler Acceptance Rate

Accepted Kg / Delivered Kg

Contamination Rate

Bao nhiêu vật liệu không đạt spec?

Cost per Accepted Kg

Chi phí thực tế của một kg được recycler chấp nhận.

Data Completeness

Bao nhiêu transaction có đầy đủ dữ liệu yêu cầu?

Collector Income Impact

Thu nhập của collector thay đổi như thế nào?

Material Destination

Bao nhiêu kg thực sự đến điểm tái chế cuối cùng?

Các KPI này giúp phân biệt:

“500 tấn đã được số hóa”

với:

“100 tấn vật liệu bổ sung đã được thu hồi với chi phí X/kg và recycler acceptance 92%.”

Câu thứ hai có giá trị quản trị cao hơn nhiều.

18. Pilot thực tế tại Việt Nam nên bắt đầu nhỏ

Không cần triển khai toàn thành phố.

Một pilot có thể bắt đầu bằng:

1 khu vực

1 Master Collector/HTX

20–50 IWW

5–10 source hoặc junkshop points

1 aggregation hub

1 recycler

1–2 material streams

1 producer/PRO

Giai đoạn 1 – Baseline

Đo trong 1–2 tháng:

Khối lượng thu hồi hiện tại;
Collector hiện hữu;
Material destination;
Giá thị trường;
Contamination;
Thu nhập collector.

Giai đoạn 2 – Intervention

Bổ sung:

EPR Service Payment;
Transaction ID;
Hub;
Offtake contract;
Verification.

Giai đoạn 3 – Evaluation

Sau khoảng 6 tháng, đo:

incremental kg

accepted kg

cost/kg

acceptance rate

data completeness

income impact

Sau đó mới quyết định:

Scale geography → add collectors → add materials.

19. 10 dấu hiệu một chuỗi EPR collection đang có vấn đề

Doanh nghiệp hoặc PRO nên xem lại thiết kế nếu gặp từ ba dấu hiệu trở lên:

Nếu có nhiều dấu hiệu trên:

Vấn đề có thể không nằm ở recycler.

Nó nằm ở:

Collection Architecture + Data Architecture

20. Ba thứ chưa nên ưu tiên quá sớm

Smart Bin

Có use case phù hợp nhưng không giải quyết:

Ai mua vật liệu? Ai trả collection cost?

Blockchain

Nếu transaction đầu tiên chưa có:

Material + Weight + Source

thì blockchain không giúp dữ liệu trở nên đúng hơn.

Good data first.

Xây mạng lưới collector mới hoàn toàn

Việt Nam đã có:

municipal operator + HTX + IWW + junkshop + aggregator + recycler.

Chiến lược phù hợp hơn thường là:

Connect existing actors before replacing them.

21. Mô hình tổng thể phù hợp với Việt Nam

Có thể hình dung như sau:

PRODUCER / PRO

EPR demand + funding

↓

PROGRAM / DIGITAL ORCHESTRATION

Contract + rules + transactions + reconciliation

↓

MASTER COLLECTOR

HTX / municipal operator / private collector / aggregator

↓

IWW / JUNKSHOPS

Physical recovery

↓

EPR-READY HUB

Weigh + sort + aggregate + store

↓

RECYCLER

Accept + recycle + confirm

↓

DIGITAL MRV

Source → Collector → Hub → Recycler → Evidence

↓

PRODUCER / PRO

Verified result + supporting evidence

Và khi có yếu tố municipal:

LOCAL AUTHORITY

Enable + coordinate + integrate

Mô hình này không yêu cầu:

Collector trở thành PRO.

PRO mua xe rác.

Platform xây nhà máy tái chế.

Mỗi bên tiếp tục làm phần mình có lợi thế.

Kết luận: EPR chỉ trở thành thị trường khi collector nhìn thấy business case

Nhiều đơn vị thu gom chưa ưu tiên EPR không đơn giản vì thiếu nhận thức.

Họ cần câu trả lời cho năm câu hỏi:

Mandate – Vai trò của tôi là gì?

Money – Tôi được trả bao nhiêu?

Material – Tôi phải thu gì?

Market – Ai nhận vật liệu?

Measurement – Kết quả được xác nhận thế nào?

Khi năm yếu tố này được giải quyết, EPR có thể chuyển từ:

một nghĩa vụ compliance của producer

thành:

một dòng dịch vụ mới cho hệ thống thu gom và tái chế.

Mô hình phù hợp với Việt Nam không nhất thiết phải xây lại hệ thống.

Việt Nam đã có mạng lưới:

Municipal Operator + HTX + IWW + Junkshop + Aggregator + Recycler

Điều còn thiếu chủ yếu là hai lớp:

Commercial Connection + Digital Connection

Hay nói ngắn hơn:

Existing Collection Network + Offtake + Incentive + Transaction Data + Verification = EPR-ready Collection Network

Đây có thể là một trong những cách thực tế nhất để kết nối:

Phân loại tại nguồn → Thu gom → Tái chế → EPR

GRAC có thể đóng vai trò gì?

Trong mô hình này, GRAC phù hợp với vai trò digital infrastructure và orchestration layer, thay vì thay thế các đơn vị đang thu gom hoặc tái chế.

Hệ thống có thể kết nối:

Waste Generator → Collector → Hub → Recycler → Evidence → Report

và quản lý:

Source ID;
Collector ID;
Material ID;
Transaction;
Weight;
Transfer;
Hub;
Recycler;
Mass balance;
Evidence;
Reporting.

Giá trị cốt lõi không phải là tạo thêm một ứng dụng.

Mà là:

biến một mạng lưới thu gom phân tán thành một dòng vật liệu có thể đối soát và truy xuất.

FAQ – EPR và đơn vị thu gom tại Việt Nam

Đơn vị thu gom rác có bắt buộc thực hiện EPR không?

Không nên hiểu như vậy. Nghị định 110/2026/NĐ-CP quy định trách nhiệm EPR đối với nhà sản xuất, nhập khẩu thuộc phạm vi áp dụng. Đơn vị thu gom có thể tham gia chuỗi dưới vai trò cung cấp dịch vụ thu hồi hoặc các công đoạn liên quan tùy mô hình.

Người thu gom ve chai có thể tham gia chuỗi EPR không?

Về mặt vận hành, họ có thể là một mắt xích quan trọng trong thu hồi vật liệu. Cục Môi trường cũng ghi nhận vai trò đáng kể của lực lượng phi chính thức trong hệ thống thu hồi và tái chế của Việt Nam.

Có nên trả incentive EPR cho PET?

Không có câu trả lời chung. Nếu PET đã được thị trường thu gom hiệu quả, subsidy lớn có thể không tạo nhiều additional recovery. Các dòng flexible và low-value thường có market failure lớn hơn.

Accepted Verified Kg có phải thuật ngữ pháp lý không?

Không. Đây là một mô hình quản trị và thanh toán được đề xuất trong bài để giảm rủi ro giữa khối lượng thu gom, khối lượng giao và khối lượng recycler thực sự tiếp nhận.

Additionality có bắt buộc theo pháp luật EPR không?

Không nên hiểu như vậy. Trong bài này, additionality được đề xuất như một KPI đánh giá tác động, không phải điều kiện pháp lý mặc định đối với mọi khối lượng EPR.

EPR có thay thế hệ thống thu gom CTRSH không?

Không. Hai hệ thống có chức năng khác nhau. EPR có thể tạo thêm động lực đối với một số dòng vật liệu, nhưng không thay thế hệ thống quản lý CTRSH của địa phương.

Có cần xây MRF mới không?

Không nhất thiết. Một HTX, vựa hoặc aggregation point hiện hữu có thể được nâng cấp về cân, khu lưu trữ, quy trình và dữ liệu trước khi đầu tư hạ tầng lớn.

Nguồn tham khảo

Nghị định 110/2026/NĐ-CP – Chính phủ, quy định trách nhiệm tái chế sản phẩm, bao bì và trách nhiệm xử lý chất thải của nhà sản xuất, nhập khẩu.
Thông tư 24/2026/TT-BNNMT – Bộ Nông nghiệp và Môi trường, hướng dẫn Nghị định 110/2026/NĐ-CP.
Market Study for Vietnam: Plastics Circularity Opportunities and Barriers – World Bank.
Lực lượng phi chính thức: Tuyến đầu trong tái chế, tái sử dụng chất thải – Cục Môi trường.
Thúc đẩy chuỗi hoạt động thu gom, tái chế rác thải sinh hoạt sau phân loại – Cục Môi trường.

Lưu ý: Bài viết phân biệt giữa quy định pháp luật hiện hành và các mô hình vận hành/thương mại được đề xuất. Các khái niệm như Accepted Verified Kg, Master Collector, EPR Service Value và Incremental Recovery được sử dụng như công cụ thiết kế mô hình, không phải thuật ngữ pháp lý bắt buộc.

Blog

EPR và đơn vị thu gom: Mô hình nào phù hợp với Việt Nam?

Phân biệt quan trọng trước khi đọc

1. Vì sao nhiều đơn vị thu gom chưa ưu tiên EPR?

Mandate – Vai trò

Money – Tiền

Material – Vật liệu

Market – Đầu ra

Measurement – Đo lường

2. Việt Nam không thiếu mạng lưới thu gom – Việt Nam thiếu kết nối

3. Phân loại tại nguồn chỉ là điểm bắt đầu

4. Không nên dùng cùng một cơ chế EPR cho mọi vật liệu

5. Additionality quan trọng nhưng không phải điều kiện pháp lý mặc định

6. Từ “Collected Kg” đến “Accepted Verified Kg”

Accepted Verified Kg

7. Ai nên chịu trách nhiệm việc gì?

8. HTX, vựa và aggregator là mắt xích rất phù hợp với Việt Nam

HTX / Master Collector / Aggregator

9. Không nhất thiết phải mua một đội xe EPR mới

Thu gom khác ngày

Bao/thùng riêng

Collection point

Compartment vehicle

Parallel collection

10. Nâng cấp vựa hiện hữu trước khi xây Mini-MRF mới

11. Khóa recycler trước khi mở chương trình thu gom

12. Dòng tiền nên có hai lớp

Material Value

EPR Service Value

13. Collector không nên trở thành “nhân viên compliance”

14. Ba mô hình EPR collection phù hợp với Việt Nam

Model A – Market-led Recovery

Model B – EPR-supported Recovery

Model C – Municipal-integrated Recovery

15. Khi nào KHÔNG nên dùng municipal collector?

PET/carton đã có mạng ve chai rất mạnh

Nguồn là chuỗi cửa hàng hoặc doanh nghiệp

Hợp đồng CTRSH hiện hữu không phù hợp

Municipal operator có cost structure quá cao

Vật liệu cần quy trình rất chuyên biệt

16. Local Authority nên tham gia khi nào?

17. KPI nào thực sự chứng minh mô hình hoạt động?

Incremental tonnes recovered

Accepted tonnes

Recycler Acceptance Rate

Contamination Rate

Cost per Accepted Kg

Data Completeness

Collector Income Impact

Material Destination

18. Pilot thực tế tại Việt Nam nên bắt đầu nhỏ

Giai đoạn 1 – Baseline

Giai đoạn 2 – Intervention

Giai đoạn 3 – Evaluation

19. 10 dấu hiệu một chuỗi EPR collection đang có vấn đề

Collection Architecture + Data Architecture

20. Ba thứ chưa nên ưu tiên quá sớm

Smart Bin

Blockchain

Xây mạng lưới collector mới hoàn toàn

21. Mô hình tổng thể phù hợp với Việt Nam

PRODUCER / PRO

PROGRAM / DIGITAL ORCHESTRATION

MASTER COLLECTOR

IWW / JUNKSHOPS

EPR-READY HUB

RECYCLER

DIGITAL MRV

PRODUCER / PRO

LOCAL AUTHORITY

Kết luận: EPR chỉ trở thành thị trường khi collector nhìn thấy business case

Phân loại tại nguồn → Thu gom → Tái chế → EPR

GRAC có thể đóng vai trò gì?

FAQ – EPR và đơn vị thu gom tại Việt Nam

Đơn vị thu gom rác có bắt buộc thực hiện EPR không?

Người thu gom ve chai có thể tham gia chuỗi EPR không?

Có nên trả incentive EPR cho PET?

Accepted Verified Kg có phải thuật ngữ pháp lý không?

Additionality có bắt buộc theo pháp luật EPR không?

EPR có thay thế hệ thống thu gom CTRSH không?