EPR với sản phẩm có thành phần nhựa: Không phải cứ có nhựa là phải tái chế

Nhựa xuất hiện gần như ở khắp nơi: bao bì, nắp chai, tem nhãn, đồ gia dụng, linh kiện, vật dụng văn phòng, sản phẩm tiêu dùng, thiết bị điện tử, đồ chơi, dụng cụ sinh hoạt. Vì vậy, khi Nghị định 110/2026/NĐ-CP nhắc đến nhóm sản phẩm có thành phần nhựa, nhiều doanh nghiệp dễ hiểu nhầm rằng: cứ sản phẩm nào có nhựa thì đều phải thực hiện trách nhiệm tái chế.

Cách hiểu này không chính xác.

Tinh thần cần hiểu đúng là:

Không phải cứ có nhựa là phải tái chế.

Nhưng nếu sản phẩm thuộc nhóm sản phẩm có thành phần nhựa theo trách nhiệm xử lý chất thải, doanh nghiệp có thể phải kê khai và đóng góp tài chính theo quy định. Đây là điểm rất quan trọng, vì nếu phân loại sai ngay từ đầu, doanh nghiệp có thể kê khai sai, tính sai chi phí, chuẩn bị sai hồ sơ và nhầm lẫn giữa trách nhiệm tái chế với trách nhiệm xử lý chất thải.

1. Sản phẩm có thành phần nhựa không giống bao bì nhựa

Trong EPR, không thể chỉ nhìn vào vật liệu rồi kết luận nghĩa vụ.

Cùng là nhựa, nhưng cần hỏi: nhựa đó nằm trong bao bì hay nằm trong sản phẩm?

Nếu nhựa dùng để chứa đựng, bảo vệ, vận chuyển, giới thiệu hàng hóa thì đó có thể là bao bì nhựa.

Nếu nhựa là một phần của chính sản phẩm được bán ra thị trường thì đó có thể được xem xét theo nhóm sản phẩm có thành phần nhựa.

Ví dụ dễ hiểu:

Chai nhựa chứa nước uống là bao bì.

Nắp nhựa của chai dầu gội là một phần của bao bì.

Màng nhựa bọc sản phẩm là bao bì.

Một sản phẩm nhựa bán độc lập là sản phẩm, không phải bao bì.

Một sản phẩm có nhiều vật liệu, trong đó có phần nhựa, cần xem xét theo nhóm sản phẩm tương ứng và phần nhựa cấu thành.

Vì vậy, doanh nghiệp không nên gom tất cả vào một nhóm “hàng nhựa”. EPR không vận hành theo cách đơn giản như vậy.

2. Trách nhiệm tái chế và trách nhiệm xử lý khác nhau

Đây là phần doanh nghiệp phải nắm thật chắc.

Trách nhiệm tái chế áp dụng cho các nhóm sản phẩm, bao bì có tỷ lệ tái chế bắt buộc. Doanh nghiệp phải tổ chức tái chế, thuê đơn vị tái chế, ủy quyền cho tổ chức phù hợp hoặc thực hiện theo phương án quy định.

Nhóm này thường gồm: bao bì, ắc quy và pin sạc nhiều lần, dầu nhớt, săm lốp, thiết bị điện – điện tử, phương tiện giao thông đường bộ.

Trách nhiệm xử lý chất thải là nhóm khác. Với nhóm này, doanh nghiệp đóng góp tài chính để hỗ trợ hoạt động xử lý chất thải.

Theo Nghị định 110/2026, sản phẩm có thành phần nhựa nằm trong nhóm cần xem xét theo trách nhiệm xử lý chất thải, không nên mặc định là nhóm phải tổ chức tái chế như bao bì.

Nói ngắn gọn:

Bao bì nhựa có thể thuộc trách nhiệm tái chế.

Sản phẩm có thành phần nhựa thuộc nhóm cần xem xét trách nhiệm xử lý chất thải.

Hai nhóm này khác nhau về bản chất, cách tính, hồ sơ và chiến lược tuân thủ.

3. Vì sao không nên hiểu quá rộng?

Vì nhựa quá phổ biến.

Nếu hiểu rằng mọi sản phẩm có bất kỳ chi tiết nhựa nào đều thuộc nghĩa vụ, doanh nghiệp sẽ rơi vào tình trạng hoang mang. Một chiếc bút có nhựa. Một thiết bị điện tử có nhựa. Một món đồ gia dụng có nhựa. Một sản phẩm tiêu dùng có bao bì nhựa. Một kiện hàng có màng co nhựa.

Nhưng EPR không nên được hiểu theo kiểu “thấy nhựa là tính”.

Doanh nghiệp cần rà soát theo đúng danh mục, đúng loại trách nhiệm và đúng cách tính.

Câu hỏi đúng không phải là:

“Sản phẩm này có nhựa không?”

Câu hỏi đúng là:

“Sản phẩm này có thuộc nhóm đối tượng phải thực hiện trách nhiệm xử lý chất thải theo Nghị định 110 không?”

Và nếu có, cần hỏi tiếp:

“Khối lượng nhựa cấu thành được xác định như thế nào?”

Đây mới là cách tiếp cận an toàn.

4. Một sản phẩm có thể phát sinh nhiều lớp nghĩa vụ

Một điểm dễ nhầm là sản phẩm và bao bì đi kèm có thể thuộc hai nhóm nghĩa vụ khác nhau.

Ví dụ, một doanh nghiệp nhập khẩu một sản phẩm có thành phần nhựa.

Bản thân sản phẩm có thể cần xem xét theo nhóm sản phẩm có thành phần nhựa.

Nhưng bao bì bên ngoài của sản phẩm — như hộp giấy, túi nhựa, vỉ nhựa, màng co, nhãn, thùng carton — lại cần được xem xét riêng theo nhóm bao bì.

Tức là một sản phẩm bán ra thị trường có thể có ít nhất hai lớp dữ liệu:

Lớp sản phẩm chính.

Lớp bao bì thương phẩm đi kèm.

Nếu doanh nghiệp chỉ kê khai sản phẩm mà bỏ qua bao bì, có thể thiếu nghĩa vụ.

Nếu doanh nghiệp chỉ kê khai bao bì mà bỏ qua sản phẩm thuộc nhóm xử lý chất thải, cũng có thể thiếu nghĩa vụ.

Nếu doanh nghiệp trộn sản phẩm và bao bì vào cùng một nhóm “nhựa”, hồ sơ sẽ rất khó giải trình.

5. Doanh nghiệp cần rà soát theo hướng nào?

Doanh nghiệp nên rà soát theo 5 bước.

Thứ nhất, lập danh mục sản phẩm đưa ra thị trường Việt Nam.

Thứ hai, tách rõ sản phẩm chính và bao bì đi kèm.

Thứ ba, xác định sản phẩm nào có khả năng thuộc nhóm sản phẩm có thành phần nhựa theo trách nhiệm xử lý chất thải.

Thứ tư, xác định bao bì nào thuộc trách nhiệm tái chế hoặc trách nhiệm xử lý chất thải.

Thứ năm, tính khối lượng tương ứng theo từng nhóm nghĩa vụ.

Với doanh nghiệp có nhiều SKU, đây không phải việc đơn giản. Một lỗi phân loại nhỏ có thể làm lệch toàn bộ dữ liệu EPR.

6. Rủi ro nếu phân loại sai

Phân loại sai có thể tạo ra bốn rủi ro.

Thứ nhất là kê khai sai nhóm nghĩa vụ.

Doanh nghiệp có thể đưa sản phẩm có thành phần nhựa vào nhóm bao bì nhựa, hoặc ngược lại.

Thứ hai là tính sai chi phí.

Trách nhiệm tái chế và trách nhiệm xử lý chất thải có cách tính và logic tuân thủ khác nhau.

Thứ ba là chuẩn bị sai hồ sơ.

Nếu doanh nghiệp tưởng rằng sản phẩm có thành phần nhựa phải tổ chức tái chế, doanh nghiệp có thể mất thời gian tìm recycler không cần thiết. Ngược lại, nếu bỏ qua nghĩa vụ đóng góp tài chính, doanh nghiệp có thể bị thiếu hồ sơ.

Thứ tư là rủi ro giải trình.

Khi bị kiểm tra, doanh nghiệp phải giải thích vì sao sản phẩm được xếp vào nhóm này, bao bì được xếp vào nhóm kia và khối lượng được tính như thế nào.

Trong EPR, sai từ bước phân loại sẽ kéo theo sai ở bước kê khai, chi phí và báo cáo.

7. GRAC hỗ trợ gì cho doanh nghiệp?

GRAC hỗ trợ doanh nghiệp rà soát EPR theo từng lớp dữ liệu: sản phẩm, bao bì, vật liệu và nhóm trách nhiệm.

Với sản phẩm có thành phần nhựa, GRAC có thể hỗ trợ:

Rà soát danh mục sản phẩm.

Tách sản phẩm chính và bao bì đi kèm.

Xác định nhóm trách nhiệm tái chế hoặc xử lý chất thải.

Tính khối lượng nhựa cấu thành cần kê khai.

Chuẩn hóa dữ liệu SKU.

Kiểm tra rủi ro phân loại sai.

Chuẩn bị hồ sơ EPR có thể giải trình.

Theo dõi nghĩa vụ theo từng năm.

Giá trị của GRAC không nằm ở việc nói “có nhựa là phải làm”. Giá trị của GRAC là giúp doanh nghiệp biết nhựa nào phải tính, tính theo nhóm nào và tính như thế nào.

8. Kết luận

Sản phẩm có thành phần nhựa là nhóm dễ bị hiểu nhầm trong EPR.

Doanh nghiệp không nên hiểu rằng cứ có nhựa là phải tái chế.

Cũng không nên bỏ qua nhóm này chỉ vì sản phẩm không phải bao bì.

Cách hiểu đúng là:

Phải phân biệt sản phẩm và bao bì.

Phải phân biệt trách nhiệm tái chế và trách nhiệm xử lý chất thải.

Phải xác định khối lượng nhựa và căn cứ kê khai theo đúng nhóm nghĩa vụ.

Trong EPR, chữ “nhựa” chưa đủ.

Điều quan trọng là nhựa nằm ở đâu, giữ vai trò gì trong sản phẩm và thuộc trách nhiệm nào theo quy định.

GRAC giúp doanh nghiệp làm rõ điều đó bằng dữ liệu, phân loại đúng và hồ sơ EPR có thể giải trình.

CTA

Doanh nghiệp có sản phẩm hoặc bao bì chứa nhựa nên rà soát sớm nghĩa vụ EPR trước khi kê khai.

GRAC hỗ trợ phân loại sản phẩm, bao bì, vật liệu, nhóm trách nhiệm tái chế/xử lý và chuẩn hóa hồ sơ EPR để doanh nghiệp thực hiện đúng, tránh sai nhóm và tối ưu chi phí tuân thủ.

Liên hệ GRAC để đánh giá nhanh danh mục sản phẩm có thành phần nhựa và nghĩa vụ EPR tương ứng.

FAQ

1. Sản phẩm có thành phần nhựa có phải thực hiện EPR không?

Có thể có, nếu thuộc nhóm đối tượng theo quy định. Doanh nghiệp cần rà soát theo danh mục, không nên suy luận chỉ dựa trên việc sản phẩm có nhựa.

2. Sản phẩm có thành phần nhựa có phải tái chế bắt buộc không?

Không nên hiểu mặc định như vậy. Nhóm này cần xem xét theo trách nhiệm xử lý chất thải, khác với trách nhiệm tái chế của bao bì và một số nhóm sản phẩm khác.

3. Bao bì nhựa và sản phẩm có thành phần nhựa khác nhau thế nào?

Bao bì nhựa dùng để chứa đựng, bảo vệ, vận chuyển hoặc giới thiệu sản phẩm khác. Sản phẩm có thành phần nhựa là chính sản phẩm được đưa ra thị trường.

4. Một sản phẩm nhựa có bao bì nhựa thì kê khai thế nào?

Cần tách hai phần: sản phẩm chính và bao bì đi kèm. Hai phần này có thể thuộc nhóm nghĩa vụ khác nhau.

5. Có phải mọi sản phẩm có chi tiết nhựa đều thuộc nghĩa vụ không?

Không nên kết luận như vậy. Cần đối chiếu danh mục, bản chất sản phẩm, khối lượng nhựa và nhóm trách nhiệm tương ứng.

6. Doanh nghiệp nhập khẩu sản phẩm có nhựa cần làm gì trước?

Cần lập danh mục sản phẩm, tách bao bì, xác định khối lượng nhựa và rà soát nhóm nghĩa vụ EPR trước khi kê khai.

7. Rủi ro lớn nhất khi phân loại sai là gì?

Rủi ro lớn nhất là kê khai sai nhóm nghĩa vụ, tính sai chi phí và khó giải trình khi bị kiểm tra.

8. GRAC hỗ trợ gì?

GRAC hỗ trợ rà soát danh mục sản phẩm, phân biệt sản phẩm và bao bì, xác định nhóm nghĩa vụ, tính khối lượng và chuẩn hóa hồ sơ EPR.