EPR với săm lốp: Doanh nghiệp cần chuẩn bị gì?

EPR với săm lốp: Doanh nghiệp cần chuẩn bị gì?

Vì sao doanh nghiệp săm lốp cần quan tâm đến EPR?

Khi nói đến EPR tại Việt Nam, phần lớn doanh nghiệp thường nghĩ ngay đến bao bì. Điều đó đúng, nhưng chưa đủ.

Ngoài bao bì, săm lốp cao su là một trong những nhóm sản phẩm có nghĩa vụ tái chế bắt buộc theo cơ chế trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất, nhập khẩu. Đây không còn là câu chuyện “thu gom lốp cũ cho sạch môi trường”, mà là nghĩa vụ pháp lý có tỷ lệ, khối lượng, phương án tái chế, chứng từ và báo cáo.

Với doanh nghiệp sản xuất, nhập khẩu săm lốp, điểm quan trọng không chỉ là có thu gom được lốp sau sử dụng hay không. Vấn đề cốt lõi là doanh nghiệp có chứng minh được lốp đã được thu gom, chuyển giao và tái chế đúng quy cách hay không.

Nói cách khác, EPR với săm lốp là bài toán tuân thủ dựa trên dữ liệu. Nếu thiếu hồ sơ, thiếu chứng từ hoặc chọn sai phương án tái chế, doanh nghiệp có thể phát sinh rủi ro dù đã có hoạt động thu gom thực tế.

EPR với săm lốp áp dụng cho ai?

Đối tượng phải thực hiện EPR với săm lốp là nhà sản xuất hoặc nhà nhập khẩu săm lốp cao su đưa sản phẩm ra thị trường Việt Nam.

Doanh nghiệp cần phân biệt rõ hai trường hợp.

Trường hợp thứ nhất: doanh nghiệp sản xuất hoặc nhập khẩu săm lốp để bán ra thị trường như sản phẩm độc lập. Ví dụ: lốp thay thế cho xe máy, ô tô, xe tải, xe công trình, xe nâng, xe chuyên dụng hoặc các loại phương tiện khác. Khi đó, doanh nghiệp sản xuất hoặc nhập khẩu săm lốp là bên có nghĩa vụ EPR.

Trường hợp thứ hai: săm lốp đi kèm với phương tiện giao thông khi đưa ra thị trường. Khi đó, trách nhiệm thường gắn với nhà sản xuất hoặc nhập khẩu phương tiện giao thông, chứ không nhất thiết tách riêng cho doanh nghiệp sản xuất lốp.

Đây là điểm rất dễ nhầm. Không phải cứ thấy lốp trên xe là tự động quy trách nhiệm cho hãng lốp. Cần xem sản phẩm được đưa ra thị trường dưới dạng nào: lốp độc lập hay bộ phận đi kèm phương tiện.

Săm lốp thuộc trách nhiệm tái chế, không phải trách nhiệm xử lý chất thải

Săm lốp thuộc nhóm trách nhiệm tái chế. Điều này khác với một số nhóm sản phẩm chỉ phải đóng góp tài chính để hỗ trợ xử lý chất thải.

Với trách nhiệm tái chế, doanh nghiệp có thể lựa chọn phương án phù hợp theo quy định, gồm tự tổ chức tái chế, thuê đơn vị tái chế, ủy quyền cho tổ chức trung gian đủ điều kiện hoặc thực hiện đóng góp tài chính theo cơ chế được pháp luật cho phép.

Điểm quan trọng là nếu doanh nghiệp chọn phương án tổ chức tái chế, khối lượng được tính cho nghĩa vụ EPR phải đáp ứng đúng quy cách tái chế bắt buộc và có hồ sơ chứng minh. Không phải mọi hình thức xử lý lốp cũ đều được xem là tái chế EPR.

Tỷ lệ tái chế bắt buộc với săm lốp là bao nhiêu?

Theo khung EPR hiện hành, săm lốp cao su có tỷ lệ tái chế bắt buộc 5%.

Cách hiểu đơn giản:

Nếu doanh nghiệp đưa ra thị trường 1.000 tấn săm lốp cao su trong năm tính nghĩa vụ, thì khối lượng tái chế bắt buộc tương ứng là:

1.000 tấn × 5% = 50 tấn

Doanh nghiệp cần tổ chức hoặc chứng minh được 50 tấn săm lốp cao su đã được tái chế đúng quy cách để hoàn thành nghĩa vụ theo tỷ lệ bắt buộc.

Nếu doanh nghiệp lựa chọn phương án đóng góp tài chính thay vì tổ chức tái chế, số tiền phải đóng được tính dựa trên công thức EPR theo khối lượng sản phẩm đưa ra thị trường, tỷ lệ tái chế bắt buộc và định mức chi phí tái chế.

Với săm lốp cao su, định mức chi phí tái chế hiện hành là 3.420 đồng/kg.

Ví dụ: doanh nghiệp đưa ra thị trường 1.000 tấn săm lốp cao su.

Khối lượng nghĩa vụ tái chế: 50 tấn, tương đương 50.000 kg.

Số tiền tham chiếu theo Fs:

50.000 kg × 3.420 đồng/kg = 171.000.000 đồng

Con số này cho thấy EPR với săm lốp không chỉ là nghĩa vụ môi trường, mà là một khoản chi phí tuân thủ cần được đưa vào kế hoạch tài chính hằng năm.

Quy cách tái chế bắt buộc với săm lốp gồm những gì?

Với săm lốp cao su, các giải pháp tái chế được chấp nhận gồm:

Đắp, dán lốp theo tiêu chuẩn của nhà sản xuất.

Đây là hướng kéo dài vòng đời sản phẩm, đặc biệt phù hợp với lốp xe tải, lốp công nghiệp, lốp có khả năng tái sử dụng phần khung. Tuy nhiên, để được tính là giải pháp EPR, hoạt động này cần có tiêu chuẩn kỹ thuật, quy trình và hồ sơ chứng minh rõ ràng.

Sản xuất bột, hạt cao su thương phẩm.

Đây là hướng phổ biến trong tái chế lốp. Lốp thải được cắt, nghiền, tách thép, tách sợi và chuyển thành bột hoặc hạt cao su để sử dụng trong các ứng dụng công nghiệp, xây dựng, thể thao, vật liệu cao su hoặc sản phẩm tái chế khác.

Sản xuất các sản phẩm dầu.

Một số công nghệ xử lý nhiệt, chưng tách hoặc chuyển hóa có thể tạo ra sản phẩm dầu từ lốp thải. Tuy nhiên, doanh nghiệp cần đặc biệt cẩn trọng để phân biệt giữa tái chế được chấp nhận và các hình thức xử lý, đốt, đồng xử lý hoặc thu hồi năng lượng không được tính như tái chế theo nghĩa EPR.

Với doanh nghiệp, đây là điểm cần tư vấn kỹ: không phải cứ xử lý lốp là hoàn thành EPR. Phải là tái chế đúng quy cách được chấp nhận.

Vì sao EPR săm lốp có tiềm năng triển khai thực tế?

Săm lốp có nhiều đặc điểm thuận lợi cho việc tổ chức thu gom và chứng minh dữ liệu.

Thứ nhất, lốp thải phát sinh ở các điểm tương đối tập trung như garage, đại lý thay lốp, trung tâm bảo dưỡng, đội xe vận tải, doanh nghiệp logistics, bến xe, cảng, khu công nghiệp và đơn vị khai thác xe công trình. Điều này giúp giảm chi phí thu gom so với các dòng thải phân tán trong hộ gia đình.

Thứ hai, sản phẩm rất dễ nhận diện. Một chiếc lốp cũ có thể được chụp ảnh, cân, ghi nhận, phân loại và đối soát dễ hơn nhiều so với bao bì mềm, pin nhỏ hoặc rác điện tử.

Thứ ba, khối lượng mỗi điểm thu gom thường đủ lớn. Với các đội xe tải hoặc garage lớn, chỉ cần một số điểm phát sinh ổn định đã có thể tạo ra sản lượng đủ để thiết kế tuyến thu gom hiệu quả.

Thứ tư, lốp có nhiều hướng tái chế đầu ra. Từ đắp lốp, nghiền cao su, sản xuất hạt cao su đến sản xuất các sản phẩm dầu, doanh nghiệp có thể lựa chọn phương án phù hợp với năng lực đối tác tái chế.

Thứ năm, dữ liệu EPR với lốp dễ chuẩn hóa. Các thông tin cần ghi nhận gồm loại lốp, số lượng, khối lượng, điểm phát sinh, đơn vị thu gom, đơn vị tái chế, chứng từ giao nhận và kết quả tái chế. Đây là cấu trúc dữ liệu rất phù hợp với mô hình Digital PRO.

Kinh nghiệm thế giới: EPR lốp cần hệ thống, không chỉ cần điểm gom

Ở nhiều quốc gia, lốp xe cuối vòng đời là một trong những dòng sản phẩm phù hợp với EPR vì vòng đời sản phẩm rõ, điểm thay thế tập trung và có thị trường tái chế tương đối phát triển.

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy EPR có thể giúp giải quyết bài toán logistics thu gom lốp thải bằng cách tạo ra cơ chế trách nhiệm và nguồn tài chính ổn định từ nhà sản xuất. Khi hệ thống được tổ chức tốt, lốp thải không còn là rác bị vứt bỏ rải rác mà trở thành nguồn vật liệu cho tái chế.

Bài học quan trọng cho Việt Nam là: EPR lốp không nên bắt đầu bằng phong trào thu gom. Nó phải bắt đầu bằng hệ thống.

Hệ thống đó gồm nhà sản xuất, nhà nhập khẩu, điểm phát sinh lốp thải, đơn vị thu gom, đơn vị tái chế, dữ liệu khối lượng, chứng từ giao nhận, quy cách tái chế và cơ chế báo cáo. Nếu thiếu một mắt xích, nghĩa vụ EPR có thể bị rỗng dữ liệu.

Rủi ro lớn nhất của EPR săm lốp là gì?

Rủi ro đầu tiên là nhầm giữa xử lý và tái chế.

Không phải cứ đưa lốp đi khỏi garage là đã hoàn thành EPR. Không phải cứ cắt nhỏ, đốt, chôn, đồng xử lý hoặc chuyển cho một bên trung gian là được tính vào tỷ lệ tái chế bắt buộc. Doanh nghiệp cần chứng minh lốp đã đi vào đúng quy cách tái chế được chấp nhận.

Rủi ro thứ hai là thiếu chứng từ.

Một số doanh nghiệp có thể thu gom được lốp thật, tái chế thật, nhưng hồ sơ không đủ: thiếu hợp đồng, thiếu hóa đơn, thiếu biên bản nghiệm thu, thiếu dữ liệu khối lượng, thiếu hình ảnh, thiếu thông tin đơn vị tái chế. Khi bị kiểm tra, hoạt động thật nhưng dữ liệu yếu vẫn có thể trở thành rủi ro.

Rủi ro thứ ba là tính trùng khối lượng.

Một lô lốp thải có thể đi qua nhiều bên: garage, đại lý, đơn vị thu gom, vựa, nhà tái chế. Nếu không có hệ thống theo dõi, cùng một khối lượng có thể bị nhiều bên sử dụng để khai báo cho nhiều nghĩa vụ khác nhau. Đây là rủi ro lớn trong EPR.

Rủi ro thứ tư là chọn sai đối tác tái chế.

Nếu đơn vị xử lý không có năng lực, giấy phép, công nghệ hoặc hồ sơ phù hợp, doanh nghiệp sản xuất, nhập khẩu vẫn có thể chịu rủi ro vì nghĩa vụ EPR là nghĩa vụ của doanh nghiệp đưa sản phẩm ra thị trường.

Doanh nghiệp săm lốp nên chuẩn bị hồ sơ EPR như thế nào?

Doanh nghiệp nên bắt đầu bằng việc rà soát dữ liệu sản phẩm đưa ra thị trường.

Cần xác định rõ sản lượng săm lốp cao su bán ra hoặc nhập khẩu trong năm, phân loại theo nhãn hiệu, dòng sản phẩm, thị trường, kênh phân phối và khối lượng thực tế.

Sau đó, doanh nghiệp cần tính khối lượng nghĩa vụ tái chế dựa trên tỷ lệ bắt buộc. Từ đó lựa chọn phương án thực hiện: tự tổ chức tái chế, thuê đơn vị tái chế, ủy quyền cho bên trung gian hoặc phương án tài chính phù hợp.

Nếu chọn tổ chức tái chế, doanh nghiệp cần chuẩn bị các nhóm hồ sơ sau:

Hợp đồng với bên được ủy quyền, đơn vị thu gom hoặc đơn vị tái chế.

Biên bản giao nhận khối lượng lốp thải.

Hóa đơn, chứng từ liên quan đến thu gom, vận chuyển, tái chế.

Hình ảnh, vị trí, thời gian ghi nhận lô hàng.

Thông tin đơn vị tái chế và công nghệ tái chế.

Báo cáo kết quả tái chế theo khối lượng.

Hồ sơ đối soát để tránh tính trùng.

Đây là lý do doanh nghiệp không nên chờ đến hạn báo cáo mới bắt đầu gom chứng từ. Với EPR, dữ liệu phải được ghi nhận ngay từ đầu chuỗi.

Vai trò của Digital PRO trong EPR săm lốp

Một Digital PRO như GRAC có thể hỗ trợ doanh nghiệp săm lốp ở ba lớp.

Lớp thứ nhất là tư vấn nghĩa vụ: xác định doanh nghiệp có thuộc đối tượng EPR hay không, sản phẩm nào thuộc nhóm săm lốp cao su, khối lượng đưa ra thị trường là bao nhiêu, tỷ lệ bắt buộc là bao nhiêu và phương án thực hiện nào phù hợp.

Lớp thứ hai là tổ chức mạng lưới thu gom – tái chế: kết nối điểm phát sinh như garage, đội xe, đại lý thay lốp với đơn vị thu gom và nhà tái chế phù hợp. Với lốp, mạng lưới không cần quá rộng ngay từ đầu; cần đúng điểm, đúng khối lượng, đúng chứng từ.

Lớp thứ ba là số hóa dữ liệu chứng minh: ghi nhận khối lượng, hình ảnh, thời gian, điểm phát sinh, đơn vị giao nhận, đơn vị tái chế, hợp đồng, biên bản và báo cáo. Đây là lớp giúp doanh nghiệp biến hoạt động tái chế thành bằng chứng EPR có thể kiểm toán.

GRAC không chỉ giúp doanh nghiệp “gom lốp”. GRAC giúp doanh nghiệp chứng minh rằng lốp đã được thu gom và tái chế đúng nghĩa vụ.

Mô hình pilot EPR săm lốp nên bắt đầu thế nào?

Một chương trình pilot khả thi có thể bắt đầu với quy mô nhỏ nhưng dữ liệu chắc.

Ví dụ:

Một nhà sản xuất hoặc nhập khẩu lốp.

Một nhóm garage hoặc đại lý thay lốp.

Một đội xe vận tải hoặc doanh nghiệp logistics.

Một đơn vị tái chế lốp có năng lực phù hợp.

Một dashboard theo dõi khối lượng thu gom, chuyển giao và tái chế.

Trong 3 đến 6 tháng, doanh nghiệp có thể kiểm chứng được ba điều: nguồn lốp thải có ổn định không, chi phí logistics có hợp lý không và hồ sơ EPR có đủ mạnh để báo cáo không.

Nếu pilot tốt, doanh nghiệp có thể mở rộng theo cụm: cụm garage, cụm đội xe, cụm khu công nghiệp, cụm tỉnh/thành hoặc theo hệ thống đại lý phân phối.

Cách làm này giảm rủi ro hơn nhiều so với việc mở rộng điểm thu gom đại trà nhưng không kiểm soát được đầu ra.

Vì sao doanh nghiệp không nên xem EPR săm lốp chỉ là chi phí?

EPR đúng là chi phí tuân thủ. Nhưng nếu làm tốt, EPR có thể tạo ra ba giá trị lớn hơn.

Thứ nhất là giảm rủi ro pháp lý. Doanh nghiệp có hồ sơ rõ, khối lượng rõ, đối tác rõ và quy trình rõ.

Thứ hai là tạo dữ liệu ESG đáng tin cậy. Thay vì nói chung chung về kinh tế tuần hoàn, doanh nghiệp có thể công bố số liệu cụ thể: bao nhiêu tấn lốp được thu hồi, bao nhiêu tấn được tái chế, chuyển thành sản phẩm gì, qua đơn vị nào.

Thứ ba là củng cố kênh phân phối. Nếu doanh nghiệp lốp tổ chức chương trình thu hồi thông qua đại lý, garage và đội xe, EPR có thể trở thành công cụ gắn kết hệ sinh thái khách hàng sau bán hàng.

Nói cách khác, EPR lốp không chỉ nằm ở phòng pháp chế. Nó liên quan đến compliance, ESG, vận hành, kênh phân phối và thương hiệu.

GRAC hỗ trợ gì cho doanh nghiệp săm lốp?

GRAC hỗ trợ doanh nghiệp sản xuất, nhập khẩu săm lốp xây dựng hệ thống EPR theo hướng thực tế, có dữ liệu và có thể kiểm toán.

Các nội dung GRAC có thể đồng hành gồm:

Rà soát nghĩa vụ EPR với sản phẩm săm lốp.

Tính toán khối lượng phải tái chế theo tỷ lệ bắt buộc.

Thiết kế phương án tổ chức thu gom và tái chế.

Kết nối điểm phát sinh như garage, đại lý, đội xe, khu công nghiệp.

Kết nối đơn vị tái chế phù hợp với quy cách EPR.

Số hóa khối lượng, chứng từ và quá trình chuyển giao.

Thiết lập báo cáo phục vụ kê khai, kiểm tra và audit.

Phòng ngừa rủi ro tính trùng khối lượng.

Với vai trò Digital PRO, GRAC giúp doanh nghiệp đi từ “có hoạt động tái chế” đến “có bằng chứng EPR đủ mạnh”.

Kết luận

Săm lốp là một trong những nhóm sản phẩm quan trọng trong cơ chế EPR tại Việt Nam. Dòng sản phẩm này có đặc điểm thuận lợi cho việc tổ chức thu gom và theo dõi dữ liệu: dễ nhận diện, phát sinh nhiều tại garage, đại lý thay lốp, đội xe và các điểm dịch vụ kỹ thuật.

Tuy nhiên, doanh nghiệp không nên xem EPR săm lốp là việc đơn giản chỉ cần gom đủ khối lượng. Cách làm đúng là thiết kế hệ thống ngay từ đầu: sản lượng đưa ra thị trường, khối lượng nghĩa vụ, điểm thu gom, đối tác tái chế, quy cách tái chế, chứng từ và dữ liệu báo cáo.

Lốp cũ nếu quản lý kém sẽ là rác tồn kho. Lốp cũ nếu quản lý đúng sẽ là vật liệu tuần hoàn. Còn với EPR, điều quyết định không nằm ở chiếc lốp, mà nằm ở bằng chứng đi kèm chiếc lốp đó.

CTA

Doanh nghiệp của bạn đang sản xuất hoặc nhập khẩu săm lốp cao su?

GRAC có thể hỗ trợ rà soát nghĩa vụ EPR, tính toán khối lượng phải tái chế, thiết kế mạng lưới thu gom – tái chế và xây dựng dữ liệu báo cáo theo Nghị định 110/2026.

Liên hệ GRAC để được đánh giá nhanh rủi ro và phương án thực hiện EPR với săm lốp.

FAQ

1. Săm lốp có thuộc EPR tại Việt Nam không?

Có. Săm lốp cao su thuộc nhóm sản phẩm phải thực hiện trách nhiệm tái chế theo cơ chế EPR.

2. Tỷ lệ tái chế bắt buộc với săm lốp là bao nhiêu?

Tỷ lệ tái chế bắt buộc với săm lốp cao su là 5% trên khối lượng sản phẩm đưa ra thị trường theo kỳ tính nghĩa vụ.

3. Đơn vị nào chịu trách nhiệm EPR với săm lốp?

Nhà sản xuất hoặc nhà nhập khẩu săm lốp cao su đưa sản phẩm ra thị trường Việt Nam là đối tượng chịu trách nhiệm. Nếu lốp đi kèm phương tiện giao thông khi bán ra thị trường, cần xem trách nhiệm của nhà sản xuất hoặc nhập khẩu phương tiện.

4. Lốp cũ được xử lý bằng cách đốt có được tính là tái chế EPR không?

Không nên mặc định là được tính. EPR yêu cầu tái chế theo quy cách được chấp nhận. Doanh nghiệp cần phân biệt rõ tái chế với xử lý, đốt, đồng xử lý hoặc thu hồi năng lượng.

5. Các phương án tái chế săm lốp được chấp nhận gồm gì?

Các phương án gồm đắp, dán lốp theo tiêu chuẩn của nhà sản xuất; sản xuất bột, hạt cao su thương phẩm; hoặc sản xuất các sản phẩm dầu.

6. Doanh nghiệp có thể thuê đơn vị khác thực hiện tái chế không?

Có. Doanh nghiệp có thể thuê đơn vị tái chế hoặc ủy quyền cho tổ chức trung gian phù hợp. Tuy nhiên, hồ sơ, chứng từ và dữ liệu khối lượng cần được quản lý chặt chẽ.

7. Vì sao cần Digital PRO cho EPR săm lốp?

Vì doanh nghiệp không chỉ cần thu gom lốp, mà cần dữ liệu chứng minh. Digital PRO giúp theo dõi khối lượng, chứng từ, tuyến thu gom, đơn vị tái chế và báo cáo kết quả để giảm rủi ro kiểm tra, audit và tính trùng.

8. GRAC có thể bắt đầu bằng pilot nhỏ không?

Có. Một pilot EPR săm lốp có thể bắt đầu từ một hãng lốp, một nhóm garage hoặc đội xe, một đơn vị tái chế và một dashboard theo dõi dữ liệu. Cách này giúp kiểm chứng chi phí, khối lượng và hồ sơ trước khi mở rộng.