Dự thảo Luật BVMT sửa đổi: EPR tái chế có thể gần như không còn “cửa” đóng tiền vào Quỹ

Dự thảo Luật Bảo vệ môi trường sửa đổi cho thấy xu hướng rất rõ: với EPR tái chế, doanh nghiệp có thể không còn lựa chọn đóng tiền thay tái chế, mà phải chứng minh thu hồi, chuyển giao và tái chế thực tế. Digital PRO trở thành lựa chọn tối ưu để giảm rủi ro tuân thủ.

EPR tái chế đang bước sang giai đoạn mới

Trong giai đoạn đầu triển khai EPR tại Việt Nam, nhiều doanh nghiệp sản xuất, nhập khẩu quen với cách tiếp cận: xác định khối lượng sản phẩm, bao bì đưa ra thị trường, tính nghĩa vụ và lựa chọn phương án tài chính phù hợp.

Nhưng Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường đang phát đi một tín hiệu rất rõ: đối với EPR tái chế, trọng tâm có thể chuyển mạnh từ “đóng tiền thay tái chế” sang thu hồi để tái chế và chứng minh kết quả thực hiện thực tế.

Nói thẳng: nếu dự thảo được thông qua theo hướng hiện nay, doanh nghiệp thuộc trách nhiệm tái chế sẽ khó còn xem EPR là một khoản tiền có thể nộp thay cho việc tổ chức tái chế. EPR sẽ trở thành một nghĩa vụ vận hành, dữ liệu và chứng từ.

Đây là bước chuyển rất lớn. Và cũng là thời điểm doanh nghiệp cần chuẩn bị lại toàn bộ cách tiếp cận EPR.

Dự thảo Luật BVMT sửa đổi đang thay đổi điểm cốt lõi của EPR tái chế

Theo Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường được đăng trên Báo điện tử Chính phủ, dự thảo đang được Bộ Nông nghiệp và Môi trường xây dựng, Bộ Tư pháp thẩm định; một trong bốn nhóm nội dung là hoàn thiện hành lang pháp lý cho chuyển đổi số, chuyển đổi xanh trong quản lý chất thải, thúc đẩy tái chế, tái sử dụng chất thải và phát triển kinh tế tuần hoàn.

Điểm đáng chú ý nhất nằm ở nội dung sửa đổi Điều 54 – Trách nhiệm tái chế sản phẩm, bao bì thải bỏ của tổ chức, cá nhân sản xuất, nhập khẩu.

Dự thảo quy định tổ chức, cá nhân sản xuất, nhập khẩu sản phẩm để đưa ra thị trường Việt Nam có trách nhiệm thu hồi để tái chế theo tỷ lệ và quy cách tái chế bắt buộc đối với sản phẩm, bao bì thải bỏ có giá trị tái chế.

Điểm mấu chốt nằm ở cụm từ “thu hồi để tái chế”.

Cụm từ này cho thấy EPR không chỉ còn là việc tính toán nghĩa vụ trên giấy. Doanh nghiệp phải quan tâm đến cả chuỗi: sản phẩm, bao bì sau tiêu dùng được thu hồi từ đâu, ai thu gom, ai lưu giữ, ai vận chuyển, ai tái chế, chứng từ nào chứng minh, dữ liệu nào xác nhận và kết quả tái chế được báo cáo ra sao.

Gần như bỏ lựa chọn đóng tiền vào Quỹ đối với EPR tái chế

Trong nội dung dự thảo Điều 54 đang được công bố, các hình thức thực hiện trách nhiệm tái chế gồm: tự thu hồi để tái chế hoặc chuyển giao cho đơn vị tái chế có chức năng phù hợp; thuê đơn vị thu hồi và tái chế; ủy quyền cho tổ chức trung gian để thực hiện thu hồi và chuyển giao cho đơn vị tái chế có chức năng phù hợp; hoặc các hình thức khác do Chính phủ quy định.

Điều đáng chú ý là: dự thảo Điều 54 không còn thể hiện phương án đóng góp tài chính vào Quỹ Bảo vệ môi trường Việt Nam để thay cho việc thực hiện tái chế.

Vì vậy, có thể hiểu theo hướng rất thực tế: với nhóm EPR tái chế, dự thảo đang gần như bỏ “cửa” đóng tiền thay tái chế. Doanh nghiệp sẽ phải đi theo hướng thực hiện thật: thu hồi, chuyển giao, tái chế, kê khai và báo cáo kết quả.

Đây là thay đổi có tính thị trường rất lớn. Khi không còn phương án “nộp tiền cho xong”, doanh nghiệp buộc phải có năng lực tổ chức thực hiện hoặc chọn đúng đối tác được ủy quyền.

Cần phân biệt: EPR tái chế khác với đóng góp tài chính xử lý chất thải

Nói “gần như bỏ đóng tiền vào Quỹ với EPR tái chế” không có nghĩa là toàn bộ nghĩa vụ tài chính trong EPR biến mất.

Dự thảo Điều 55 vẫn quy định trách nhiệm đóng góp tài chính để hỗ trợ xử lý chất thải đối với tổ chức, cá nhân sản xuất, nhập khẩu sản phẩm, bao bì chứa chất độc hại, khó có khả năng tái chế hoặc gây khó khăn cho thu gom, xử lý.

Nghĩa là phải tách rõ hai nhóm.

Một là trách nhiệm tái chế theo Điều 54. Nhóm này có xu hướng phải thực hiện bằng thu hồi, chuyển giao, tái chế và báo cáo kết quả thực tế.

Hai là trách nhiệm đóng góp tài chính hỗ trợ xử lý chất thải theo Điều 55. Nhóm này vẫn còn áp dụng cho các sản phẩm, bao bì khó tái chế, độc hại hoặc gây khó khăn cho hệ thống thu gom, xử lý.

Vì vậy, cách hiểu đúng nhất là: với EPR tái chế, doanh nghiệp cần chuẩn bị cho kịch bản không còn được đóng tiền thay tái chế; còn với nhóm xử lý chất thải, nghĩa vụ đóng góp tài chính vẫn tồn tại theo phạm vi riêng.

Vì sao thay đổi này rất quan trọng với doanh nghiệp?

Nếu dự thảo được thông qua theo hướng hiện nay, doanh nghiệp sẽ không thể chỉ hỏi: “EPR năm nay phải đóng bao nhiêu tiền?”

Câu hỏi đúng sẽ là:

Doanh nghiệp phải thu hồi bao nhiêu kg sản phẩm, bao bì? Thu hồi ở đâu? Đơn vị nào thu gom? Đơn vị nào tái chế? Có đúng chức năng không? Có đúng quy cách tái chế bắt buộc không? Có chứng từ chứng minh không? Có dữ liệu để báo cáo hằng năm không?

Dự thảo cũng nêu rõ tổ chức, cá nhân phải kê khai khối lượng sản phẩm, bao bì đưa ra thị trường để xác định trách nhiệm tái chế và báo cáo kết quả thực hiện trách nhiệm tái chế hằng năm.

Đây là chỗ doanh nghiệp dễ bị “vỡ trận” nếu chuẩn bị chậm. Vì báo cáo EPR không thể làm tốt vào cuối năm nếu cả năm không có hệ thống thu hồi, đối soát, lưu chứng từ và xác nhận khối lượng.

EPR tái chế từ đây không còn là một việc của phòng kế toán. Nó là bài toán phối hợp giữa pháp chế, mua hàng, vận hành, phát triển bền vững, nhà phân phối, đơn vị thu gom, đơn vị tái chế và đối tác dữ liệu.

EPR thiết bị điện tử

Tự làm EPR tái chế: nghe chủ động, nhưng rủi ro cao

Một số doanh nghiệp có thể nghĩ rằng tự làm EPR sẽ tiết kiệm chi phí. Nhưng trên thực tế, tự làm chỉ phù hợp nếu doanh nghiệp có đủ năng lực vận hành và kiểm soát chuỗi.

Doanh nghiệp phải tự xây mạng lưới thu hồi, chọn điểm thu gom, kiểm tra đối tác, ký hợp đồng, kiểm soát cân đo, lưu biên bản bàn giao, kiểm tra chức năng của đơn vị tái chế, đối soát sản lượng, tránh kê khai trùng, phân biệt đúng nguồn vật liệu sau tiêu dùng và lập báo cáo hằng năm.

Nếu thiếu một mắt xích, rủi ro sẽ xuất hiện ngay.

Rủi ro thứ nhất là không đủ sản lượng hợp lệ. Có thu gom nhưng không đủ chứng từ thì chưa chắc được tính.

Rủi ro thứ hai là không chứng minh được nguồn gốc. Nếu vật liệu không rõ là post-consumer, post-industrial hay phế liệu từ nguồn khác, hồ sơ EPR có thể yếu.

Rủi ro thứ ba là chọn sai đối tác tái chế. Dự thảo nhấn mạnh đơn vị tái chế phải có chức năng phù hợp. Nếu downstream recycler không phù hợp, doanh nghiệp vẫn có thể chịu rủi ro.

Rủi ro thứ tư là báo cáo thủ công. Excel, ảnh chụp rời rạc, biên bản không thống nhất và dữ liệu phân tán sẽ rất khó chịu được áp lực hậu kiểm.

Nói gọn: tự làm EPR không sai, nhưng tự làm mà không có hệ thống thì giống đi xa bằng xe không đồng hồ xăng. Chạy được một đoạn, rồi hồi hộp.

Vì sao Digital PRO là lựa chọn tốt nhất trong giai đoạn mới?

Trong bối cảnh EPR tái chế gần như chuyển sang cơ chế thực hiện thật, Digital PRO là lựa chọn hợp lý nhất cho phần lớn doanh nghiệp.

Về bản chất, Digital PRO không chỉ là một đơn vị tư vấn và cũng không chỉ là một nhà tái chế. Digital PRO là lớp tổ chức thực hiện và dữ liệu nằm giữa doanh nghiệp, mạng lưới thu hồi, đơn vị tái chế và yêu cầu báo cáo.

Điểm quan trọng là dự thảo đã mở rõ hình thức ủy quyền cho tổ chức trung gian để thực hiện thu hồi và chuyển giao cho đơn vị tái chế có chức năng phù hợp. Đây chính là cơ sở pháp lý rất quan trọng cho mô hình PRO hoặc Digital PRO trong giai đoạn tới.

Với doanh nghiệp, chọn Digital PRO giúp giải quyết đồng thời bốn vấn đề lớn.

Thứ nhất là có một đầu mối thực hiện. Doanh nghiệp không phải tự làm việc rời rạc với nhiều điểm thu gom, nhiều bên vận chuyển, nhiều recycler và nhiều bộ chứng từ khác nhau.

Thứ hai là có chuỗi dữ liệu từ đầu đến cuối. EPR tái chế không chỉ cần kết quả cuối cùng, mà cần chứng minh hành trình vật liệu từ thu hồi đến tái chế.

Thứ ba là giảm rủi ro kiểm toán và hậu kiểm. Khi dữ liệu được ghi nhận ngay trong quá trình vận hành, báo cáo cuối kỳ sẽ đáng tin cậy hơn nhiều so với việc gom chứng từ thủ công vào phút cuối.

Thứ tư là linh hoạt theo sản lượng và vật liệu. Doanh nghiệp có thể bắt đầu bằng một phần nghĩa vụ, một dòng bao bì, một địa bàn hoặc một nhóm sản phẩm trước khi mở rộng.

GRAC Digital PRO: từ nghĩa vụ pháp lý đến bằng chứng tái chế

GRAC định vị là Digital PRO cho EPR compliance và hạ tầng truy xuất dữ liệu chất thải. GRAC hỗ trợ doanh nghiệp từ khâu lập kế hoạch nghĩa vụ, tổ chức thu hồi, kết nối đơn vị tái chế, ghi nhận dữ liệu, kiểm tra chứng từ đến xuất báo cáo phục vụ EPR, ESG và kiểm toán nội bộ.

Theo hồ sơ năng lực 2026, GRAC cung cấp một lớp thực thi và bằng chứng gồm lập kế hoạch nghĩa vụ tái chế, điều phối thu gom, xác minh giao dịch và xuất báo cáo sẵn sàng kiểm toán; dữ liệu có thể gồm QR, khối lượng, hình ảnh, địa điểm, xác nhận của recycler và hồ sơ chứng từ.

Đây là điểm khác biệt lớn giữa Digital PRO và cách làm truyền thống.

Cách làm truyền thống thường là báo cáo sau khi sự việc đã xảy ra. Digital PRO ghi nhận dữ liệu ngay trong quá trình thực hiện. Cách làm truyền thống thường phụ thuộc vào giấy tờ rời rạc. Digital PRO tạo một chuỗi dữ liệu có thể truy xuất. Cách làm truyền thống thường chỉ mạnh ở một khâu. Digital PRO kết nối nhiều bên trong cùng một luồng: doanh nghiệp, điểm thu hồi, đơn vị thu gom, điểm tập kết, nhà tái chế và bộ phận báo cáo.

GRAC có hệ sinh thái gồm Municipal Waste SaaS, App GRAC, Digital PRO / EPR Platform và Collection Network như Green Points, hubs, Mini MRF; đây là nền tảng phù hợp để biến hoạt động thu hồi ngoài thị trường thành dữ liệu EPR có thể kiểm chứng.

GRAC được đăng tải công khai trên Hệ thống thông tin EPR quốc gia trong danh sách đơn vị nhận ủy quyền tái chế sản phẩm, bao bì.

Lợi thế của GRAC trong bối cảnh mới

Lợi thế thứ nhất của GRAC là có mạng lưới vận hành thật, không chỉ có phần mềm. EPR tái chế không thể chỉ giải bằng dashboard. Phải có dòng vật liệu thật, người thu gom thật, điểm tập kết thật và recycler thật.

Lợi thế thứ hai là dữ liệu được thiết kế cho kiểm chứng. Mỗi dòng vật liệu cần gắn với khối lượng, hình ảnh, địa điểm, thời gian, bên bàn giao, bên nhận và hồ sơ liên quan. Đây là nền tảng để giảm rủi ro kê khai trùng, sai nguồn hoặc thiếu chứng từ.

Lợi thế thứ ba là GRAC không phải nhà tái chế truyền thống, nên có thể đóng vai trò điều phối trung lập hơn giữa doanh nghiệp và nhiều recycler. Điều này giúp doanh nghiệp không bị khóa vào một đầu ra duy nhất.

Lợi thế thứ tư là có khả năng kết nối EPR với ESG. Một chương trình EPR tốt không chỉ giúp tuân thủ pháp luật, mà còn tạo dữ liệu cho báo cáo phát triển bền vững, câu chuyện giảm rác thải nhựa, tích hợp lực lượng thu gom phi chính thức và minh bạch chuỗi cung ứng.

Lợi thế thứ năm là giảm chi phí rủi ro. Chi phí EPR không chỉ là tiền trả cho tái chế. Chi phí thật còn nằm ở sai sót chứng từ, thiếu dữ liệu, chọn sai đối tác, không đạt tỷ lệ, bị truy vấn khi hậu kiểm hoặc mất uy tín với tập đoàn mẹ. Digital PRO giúp doanh nghiệp quản trị các rủi ro này ngay từ đầu.

Trong kế hoạch chiến lược 2026, GRAC xác định Digital PRO là trọng tâm, với định hướng truy xuất end-to-end, fraud detection, reporting và chuẩn hóa collection network thành các điểm thu nhận dữ liệu cho EPR.

Doanh nghiệp nên chuẩn bị gì ngay bây giờ?

Doanh nghiệp không nên chờ đến khi luật chính thức có hiệu lực mới bắt đầu chuẩn bị. EPR là nghĩa vụ có độ trễ vận hành: muốn có báo cáo cuối năm thì phải có dữ liệu từ đầu năm; muốn có dữ liệu thì phải có hệ thống thu hồi; muốn có hệ thống thu hồi thì phải có đối tác và quy trình.

Việc đầu tiên là rà soát sản phẩm, bao bì thuộc phạm vi EPR tái chế. Doanh nghiệp cần xác định nhóm vật liệu, khối lượng đưa ra thị trường, tỷ lệ tái chế bắt buộc và quy cách tái chế tương ứng.

Việc thứ hai là đánh giá phương án thực hiện. Nếu doanh nghiệp chưa có mạng lưới thu hồi và dữ liệu, không nên vội tự làm toàn bộ. Phương án an toàn hơn là ủy quyền cho một tổ chức trung gian có năng lực vận hành và dữ liệu.

Việc thứ ba là chuẩn hóa chứng từ. Hồ sơ EPR cần chứng minh được nguồn vật liệu, quá trình bàn giao, khối lượng, chức năng của đơn vị tái chế và kết quả tái chế.

Việc thứ tư là triển khai sớm một phần nghĩa vụ. Doanh nghiệp có thể bắt đầu với một dòng bao bì, một địa bàn hoặc một tỷ lệ sản lượng nhất định để kiểm tra quy trình trước khi mở rộng.

Việc thứ năm là chọn đối tác Digital PRO phù hợp. Đối tác tốt không chỉ nói “làm được EPR”, mà phải chứng minh được cách họ thu hồi, ghi nhận dữ liệu, kiểm soát chứng từ, kết nối recycler và xuất báo cáo.

Kết luận: EPR tái chế không còn là nộp tiền, mà là chứng minh trách nhiệm sau tiêu dùng

Dự thảo Luật BVMT sửa đổi cho thấy một hướng đi rất rõ: EPR tái chế tại Việt Nam có thể chuyển sang giai đoạn thực hiện thực chất hơn.

Với nhóm sản phẩm, bao bì có giá trị tái chế, doanh nghiệp có thể gần như không còn lựa chọn đóng tiền vào Quỹ để thay cho việc tái chế. Thay vào đó, doanh nghiệp phải thu hồi, chuyển giao, tái chế và báo cáo kết quả thực tế.

Đây là áp lực mới, nhưng cũng là cơ hội để doanh nghiệp làm EPR bài bản hơn, minh bạch hơn và có giá trị ESG rõ hơn.

Trong giai đoạn này, Digital PRO là lựa chọn thông minh nhất cho phần lớn doanh nghiệp: không phải tự xây toàn bộ hệ thống, không phụ thuộc vào chứng từ rời rạc, không chỉ mua kết quả cuối kỳ, mà có một đối tác tổ chức thực hiện, kiểm soát dữ liệu và chuẩn hóa bằng chứng từ đầu đến cuối.

GRAC hỗ trợ doanh nghiệp thực hiện EPR tái chế theo hướng có thu hồi thật, chuyển giao thật, tái chế thật và dữ liệu chứng minh được. Khi EPR không còn là chuyện đóng tiền, bằng chứng sẽ là lợi thế cạnh tranh.

Câu hỏi thường gặp

1. Dự thảo Luật BVMT sửa đổi đã có hiệu lực chưa?

Chưa. Đây vẫn là dự thảo. Doanh nghiệp cần tiếp tục theo dõi quá trình thẩm định, trình Quốc hội, thông qua và các nghị định, thông tư hướng dẫn sau đó.

2. Có thể nói EPR tái chế sẽ bỏ đóng tiền vào Quỹ không?

Có thể nói theo hướng thận trọng rằng: theo nội dung dự thảo Điều 54 đang được công bố, trách nhiệm tái chế đang được thiết kế theo hướng thu hồi, chuyển giao, tái chế hoặc ủy quyền cho tổ chức trung gian; không còn thể hiện lựa chọn đóng tiền thay tái chế. Vì vậy, doanh nghiệp nên chuẩn bị cho kịch bản gần như bỏ phương án đóng tiền vào Quỹ đối với EPR tái chế.

3. Vậy nghĩa vụ đóng góp tài chính có còn không?

Có. Nhưng cần phân biệt: Điều 55 vẫn quy định đóng góp tài chính để hỗ trợ xử lý chất thải đối với sản phẩm, bao bì độc hại, khó có khả năng tái chế hoặc gây khó khăn cho thu gom, xử lý. Đây là nhóm nghĩa vụ khác với trách nhiệm tái chế theo Điều 54.

4. Vì sao doanh nghiệp nên chọn Digital PRO?

Vì Digital PRO giúp doanh nghiệp có một đầu mối tổ chức thực hiện EPR, kết nối mạng lưới thu hồi và tái chế, kiểm soát chứng từ, ghi nhận dữ liệu và xuất báo cáo. Đây là cách giảm rủi ro tốt hơn so với tự làm thủ công hoặc chỉ gom chứng từ cuối kỳ.

5. GRAC có thể hỗ trợ gì?

GRAC hỗ trợ rà soát nghĩa vụ EPR, lập kế hoạch khối lượng, tổ chức thu hồi, kết nối đơn vị tái chế phù hợp, ghi nhận dữ liệu, quản lý chứng từ và xuất bộ hồ sơ phục vụ báo cáo EPR, ESG và kiểm toán nội bộ.