Doanh nghiệp nào phải đóng góp tài chính để hỗ trợ xử lý chất thải theo EPR?

Từ năm 2026, nhiều doanh nghiệp bắt đầu nghe nhiều hơn về EPR, nhưng thường chỉ chú ý đến câu hỏi: “Công ty tôi có phải tái chế không?”

Câu hỏi đó đúng, nhưng chưa đủ.

Trong EPR có hai nhóm nghĩa vụ rất dễ bị nhầm.

Một là trách nhiệm tái chế sản phẩm, bao bì. Nhóm này thường liên quan đến bao bì thương phẩm, pin sạc nhiều lần, dầu nhớt, săm lốp, thiết bị điện – điện tử, phương tiện giao thông và một số nhóm sản phẩm, bao bì phải tái chế.

Hai là trách nhiệm đóng góp tài chính để hỗ trợ xử lý chất thải. Nhóm này áp dụng cho một số sản phẩm, bao bì khó thu gom, khó tái chế, có khả năng gây áp lực lớn lên hệ thống xử lý chất thải hoặc phát sinh chi phí xử lý sau tiêu dùng.

Bài viết này tập trung vào nhóm thứ hai: doanh nghiệp nào phải đóng góp tài chính để hỗ trợ xử lý chất thải theo EPR.

Nói thẳng: không phải doanh nghiệp nào cũng phải tổ chức tái chế. Nhưng nếu sản phẩm, bao bì của doanh nghiệp thuộc nhóm trách nhiệm xử lý chất thải, doanh nghiệp vẫn phải kê khai và đóng góp tài chính theo quy định.

Trách nhiệm xử lý chất thải theo EPR là gì?

Trách nhiệm xử lý chất thải theo EPR là nghĩa vụ của nhà sản xuất, nhập khẩu phải đóng góp tài chính để hỗ trợ hoạt động thu gom, vận chuyển, xử lý một số loại chất thải phát sinh từ sản phẩm, bao bì sau khi được đưa ra thị trường.

Điểm cốt lõi ở đây là: doanh nghiệp không nhất thiết phải tự thu gom, tự xử lý hoặc tự vận hành nhà máy xử lý chất thải. Thay vào đó, doanh nghiệp thực hiện nghĩa vụ tài chính theo quy định.

Nghị định 110/2026/NĐ-CP quy định chi tiết trách nhiệm tái chế sản phẩm, bao bì và trách nhiệm xử lý chất thải của nhà sản xuất, nhập khẩu; văn bản này được ban hành ngày 01/04/2026 và có hiệu lực từ ngày 25/05/2026.

Thông tư 24/2026/TT-BNNMT hướng dẫn chi tiết một số nội dung của Nghị định 110, trong đó có biểu mẫu, Fs và hồ sơ liên quan đến trách nhiệm tái chế, trách nhiệm xử lý chất thải.

Hiểu đơn giản: trách nhiệm tái chế trả lời câu hỏi “doanh nghiệp phải tái chế bao nhiêu?”. Trách nhiệm xử lý chất thải trả lời câu hỏi “doanh nghiệp phải đóng góp bao nhiêu để hỗ trợ xử lý chất thải?”

Doanh nghiệp nào phải đóng góp tài chính để hỗ trợ xử lý chất thải?

Doanh nghiệp cần kiểm tra nghĩa vụ đóng góp tài chính nếu là nhà sản xuất hoặc nhà nhập khẩu đưa ra thị trường Việt Nam các sản phẩm, bao bì thuộc nhóm trách nhiệm xử lý chất thải.

Nhóm này thường bao gồm:

Bao bì thuốc bảo vệ thực vật thành phẩm.

Pin dùng một lần.

Tã lót, bỉm.

Băng vệ sinh.

Khăn ướt dùng một lần.

Kẹo cao su.

Thuốc lá điếu.

Một số sản phẩm có thành phần nhựa theo danh mục quy định.

Đây là những sản phẩm, bao bì có đặc điểm chung: sau tiêu dùng thường khó thu hồi riêng biệt, khó tái chế theo cách thông thường, dễ lẫn vào dòng chất thải sinh hoạt hoặc phát sinh chi phí xử lý lớn cho xã hội.

Vì vậy, nghĩa vụ của doanh nghiệp trong nhóm này không phải là “báo cáo kết quả tái chế”, mà là kê khai và đóng góp tài chính để hỗ trợ hoạt động xử lý chất thải.

Trong bài biểu mẫu EPR trước đó, điểm quan trọng đã được nhấn mạnh là Mẫu số 03 theo hệ Thông tư 24 dùng cho bản kê khai số tiền đóng góp hỗ trợ hoạt động xử lý chất thải, khác với Mẫu 01 và Mẫu 02 dùng cho nhóm trách nhiệm tái chế.

Vì sao nhóm này khác với trách nhiệm tái chế?

Doanh nghiệp rất dễ nhầm giữa hai nhóm nghĩa vụ EPR.

Với trách nhiệm tái chế, doanh nghiệp phải xác định sản phẩm, bao bì thuộc danh mục tái chế, tính khối lượng đưa ra thị trường, áp dụng tỷ lệ tái chế bắt buộc, tổ chức tái chế hoặc ủy quyền cho đơn vị phù hợp và báo cáo kết quả tái chế.

Với trách nhiệm xử lý chất thải, trọng tâm không phải là chứng minh đã tái chế được bao nhiêu tấn. Trọng tâm là xác định sản phẩm, hàng hóa thuộc danh mục, tính căn cứ đóng góp và kê khai số tiền phải đóng góp để hỗ trợ hoạt động xử lý chất thải.

Nói ngắn gọn:

Nếu doanh nghiệp thuộc trách nhiệm tái chế, hãy xem Mẫu 01 và Mẫu 02.

Nếu doanh nghiệp thuộc trách nhiệm xử lý chất thải, hãy xem Mẫu 03.

Sai ở bước phân loại này là sai cả đường ray. Doanh nghiệp có thể dùng nhầm biểu mẫu, tính sai nghĩa vụ, chuẩn bị sai dữ liệu và mất thời gian chỉnh sửa hồ sơ.

Những ngành nào nên đặc biệt chú ý?

Một số ngành nên rà soát ngay nghĩa vụ đóng góp tài chính để hỗ trợ xử lý chất thải.

Doanh nghiệp thuốc bảo vệ thực vật

Nếu doanh nghiệp sản xuất hoặc nhập khẩu thuốc bảo vệ thực vật thành phẩm, phần bao bì sau sử dụng có rủi ro môi trường cao hơn nhiều loại bao bì thông thường. Đây là nhóm cần đặc biệt chú ý vì bao bì có thể còn tồn dư hóa chất, khó xử lý như bao bì sinh hoạt bình thường.

Doanh nghiệp không nên chỉ hỏi “bao bì này là nhựa hay giấy?”. Câu hỏi đúng hơn là: đây có phải bao bì thuốc bảo vệ thực vật thành phẩm thuộc nhóm trách nhiệm xử lý chất thải không?

Doanh nghiệp pin dùng một lần

Pin dùng một lần thường khó thu gom riêng nếu không có hệ thống thu hồi chuyên biệt. Khi phát sinh trong rác sinh hoạt, nhóm này có thể tạo áp lực lớn cho hệ thống xử lý chất thải.

Doanh nghiệp sản xuất, nhập khẩu pin dùng một lần cần kiểm tra nghĩa vụ kê khai, căn cứ tính đóng góp và hồ sơ chứng minh sản phẩm đưa ra thị trường Việt Nam.

Doanh nghiệp tã lót, bỉm, băng vệ sinh

Tã lót, bỉm và băng vệ sinh là nhóm sản phẩm tiêu dùng phổ biến, phát sinh sau sử dụng với khối lượng lớn và rất khó tái chế. Đây là nhóm thường liên quan trực tiếp đến trách nhiệm đóng góp tài chính để hỗ trợ xử lý chất thải.

Doanh nghiệp trong nhóm này cần đặc biệt chú ý đến dữ liệu doanh thu, sản lượng, nhóm sản phẩm và căn cứ kê khai.

Doanh nghiệp khăn ướt dùng một lần

Khăn ướt dùng một lần là sản phẩm tiện lợi, nhưng sau tiêu dùng thường khó thu gom và xử lý riêng. Nếu doanh nghiệp sản xuất hoặc nhập khẩu sản phẩm này để bán tại Việt Nam, cần rà soát nghĩa vụ EPR theo nhóm xử lý chất thải.

Doanh nghiệp kẹo cao su

Kẹo cao su là sản phẩm nhỏ, nhưng chất thải sau sử dụng lại rất khó thu gom và xử lý sạch trong không gian công cộng. Đây là nhóm điển hình cho logic EPR xử lý chất thải: sản phẩm không tạo ra dòng tái chế rõ ràng, nhưng lại tạo chi phí xử lý xã hội.

Doanh nghiệp thuốc lá

Thuốc lá điếu phát sinh đầu lọc, bao bì và các loại chất thải nhỏ, phân tán, khó thu gom. Doanh nghiệp trong nhóm này cần kiểm tra nghĩa vụ kê khai và đóng góp tài chính theo quy định.

Doanh nghiệp có sản phẩm có thành phần nhựa

Đây là nhóm cần rà soát kỹ, vì “có thành phần nhựa” không nên hiểu quá rộng theo cảm tính. Doanh nghiệp cần đối chiếu sản phẩm cụ thể với danh mục quy định, tránh hai sai lầm: tự loại mình khỏi nghĩa vụ khi thực tế có thuộc diện kê khai, hoặc tự nhận nghĩa vụ khi sản phẩm không nằm đúng nhóm phải đóng góp.

Với nhóm này, cách làm an toàn là rà soát theo danh mục sản phẩm, mã hàng, mô tả sản phẩm, thành phần vật liệu và mục đích đưa ra thị trường.

Doanh nghiệp cần dùng biểu mẫu nào?

Doanh nghiệp thuộc nhóm trách nhiệm xử lý chất thải cần quan tâm đến Mẫu số 03 theo Thông tư 24/2026/TT-BNNMT.

Mẫu số 03 là bản kê khai số tiền đóng góp hỗ trợ hoạt động xử lý chất thải của nhà sản xuất, nhập khẩu. Thông tư 24 có hiệu lực từ ngày 25/05/2026 và là văn bản hướng dẫn Nghị định 110 về trách nhiệm tái chế, trách nhiệm xử lý chất thải của nhà sản xuất, nhập khẩu.

Điểm cần nhớ: Mẫu 03 không dùng để báo cáo kết quả tái chế.

Nếu doanh nghiệp đang báo cáo khối lượng đã tái chế sản phẩm, bao bì, đó là câu chuyện của Mẫu 02.

Nếu doanh nghiệp đang đăng ký, kê khai kế hoạch thực hiện trách nhiệm tái chế, đó là câu chuyện của Mẫu 01.

Nếu doanh nghiệp đang kê khai số tiền đóng góp để hỗ trợ xử lý chất thải, đó mới là câu chuyện của Mẫu 03.

Doanh nghiệp cần chuẩn bị dữ liệu gì cho Mẫu 03?

Để chuẩn bị Mẫu 03, doanh nghiệp không nên chờ đến hạn kê khai mới đi gom số liệu.

Tối thiểu, doanh nghiệp cần chuẩn bị các nhóm dữ liệu sau.

Một là thông tin pháp lý của doanh nghiệp.

Bao gồm tên doanh nghiệp, mã số thuế, địa chỉ, người đại diện theo pháp luật, thông tin liên hệ và các thông tin định danh phục vụ kê khai.

Hai là danh mục sản phẩm, hàng hóa thuộc trách nhiệm xử lý chất thải.

Doanh nghiệp cần xác định rõ sản phẩm nào thuộc danh mục, sản phẩm nào không thuộc danh mục. Không nên kê khai theo cách quá chung như “sản phẩm nhựa”, “hàng tiêu dùng” hoặc “vật tư tiêu hao”.

Ba là dữ liệu sản xuất, nhập khẩu và đưa ra thị trường Việt Nam.

Doanh nghiệp cần biết sản phẩm nào đã được đưa ra thị trường Việt Nam trong kỳ kê khai, số lượng hoặc doanh thu tương ứng là bao nhiêu, tùy cách tính áp dụng cho từng nhóm sản phẩm.

Bốn là căn cứ tính số tiền đóng góp.

Tùy nhóm sản phẩm, căn cứ tính có thể dựa trên số lượng, doanh thu, mức đóng góp hoặc hệ số tương ứng theo quy định. Doanh nghiệp cần đối chiếu đúng nhóm sản phẩm để tránh tính sai.

Năm là hồ sơ chứng minh.

Doanh nghiệp nên chuẩn bị chứng từ bán hàng, dữ liệu nhập khẩu, báo cáo doanh thu, danh mục sản phẩm, hồ sơ kỹ thuật, tài liệu thành phần vật liệu và các tài liệu liên quan để giải trình khi cần.

Sáu là người phụ trách nội bộ.

EPR không chỉ là việc của phòng môi trường. Dữ liệu thường nằm ở pháp chế, kế toán, xuất nhập khẩu, bán hàng, sản phẩm, ESG và supply chain. Doanh nghiệp nên phân công rõ đầu mối chịu trách nhiệm trước khi kê khai.

Timeline doanh nghiệp cần nhớ

Từ ngày 25/05/2026, doanh nghiệp cần cập nhật hồ sơ EPR theo Nghị định 110/2026/NĐ-CP và Thông tư 24/2026/TT-BNNMT.

Với nhóm trách nhiệm xử lý chất thải, doanh nghiệp cần theo dõi mốc kê khai và nộp tiền theo quy định trên Hệ thống thông tin EPR quốc gia.

Doanh nghiệp không nên đợi sát hạn mới chuẩn bị Mẫu 03. Lý do rất thực tế: dữ liệu để tính nghĩa vụ tài chính thường không nằm trong một file duy nhất. Nó có thể nằm trong dữ liệu bán hàng, nhập khẩu, kế toán doanh thu, danh mục sản phẩm, dữ liệu SKU, hồ sơ bao bì và hệ thống ERP nội bộ.

Nếu đến sát hạn mới rà soát, doanh nghiệp rất dễ gặp ba lỗi: không xác định đúng sản phẩm thuộc nghĩa vụ, không thống nhất được số liệu giữa các phòng ban, hoặc thiếu hồ sơ chứng minh khi cần giải trình.

Những lỗi doanh nghiệp thường gặp

Lỗi thứ nhất: nhầm trách nhiệm xử lý chất thải với trách nhiệm tái chế

Đây là lỗi phổ biến nhất. Doanh nghiệp thấy chữ EPR là nghĩ ngay đến tái chế, trong khi một số sản phẩm không đi theo logic “thu gom để tái chế”, mà đi theo logic “đóng góp tài chính để hỗ trợ xử lý chất thải”.

Nếu nhầm nhóm, doanh nghiệp có thể dùng sai Mẫu 01, Mẫu 02, Mẫu 03.

Lỗi thứ hai: nghĩ sản phẩm nhỏ thì không đáng kể

Kẹo cao su, thuốc lá điếu, khăn ướt dùng một lần hoặc pin dùng một lần có thể là sản phẩm nhỏ về kích thước, nhưng phát sinh chất thải phân tán, khó thu gom, khó xử lý và có chi phí xã hội lớn.

EPR không chỉ nhìn vào kích thước sản phẩm. EPR nhìn vào trách nhiệm sau tiêu dùng.

Lỗi thứ ba: không tách đúng danh mục sản phẩm

Một doanh nghiệp có thể có nhiều dòng sản phẩm. Có dòng thuộc trách nhiệm tái chế, có dòng thuộc trách nhiệm xử lý chất thải, có dòng không thuộc EPR. Nếu không tách danh mục rõ, doanh nghiệp sẽ rất dễ tính sai nghĩa vụ.

Lỗi thứ tư: thiếu dữ liệu doanh thu hoặc số lượng theo từng sản phẩm

Mẫu 03 không thể làm chính xác nếu doanh nghiệp chỉ có tổng doanh thu toàn công ty. Cần dữ liệu chi tiết theo nhóm sản phẩm, hàng hóa thuộc nghĩa vụ.

Lỗi thứ năm: tự kết luận không thuộc EPR khi chưa đối chiếu danh mục

Đặc biệt với nhóm “sản phẩm có thành phần nhựa”, doanh nghiệp không nên tự kết luận theo cảm tính. Cần đối chiếu với danh mục pháp lý, mô tả sản phẩm, thành phần vật liệu và mục đích đưa ra thị trường Việt Nam.

Ví dụ dễ hiểu

Một doanh nghiệp nhập khẩu khăn ướt dùng một lần để bán tại Việt Nam không nên chỉ xem đây là sản phẩm tiêu dùng thông thường. Doanh nghiệp cần kiểm tra sản phẩm này có thuộc nhóm trách nhiệm xử lý chất thải hay không, cần kê khai theo Mẫu 03 hay không, và căn cứ tính đóng góp là gì.

Một doanh nghiệp sản xuất tã bỉm cũng vậy. Trọng tâm không phải là tìm đơn vị tái chế tã bỉm để báo cáo Mẫu 02, mà là xác định nghĩa vụ đóng góp tài chính để hỗ trợ xử lý chất thải nếu sản phẩm thuộc danh mục.

Một doanh nghiệp có nhiều sản phẩm chăm sóc cá nhân có thể vừa có bao bì thương phẩm thuộc trách nhiệm tái chế, vừa có sản phẩm thuộc trách nhiệm xử lý chất thải. Trong trường hợp này, doanh nghiệp cần tách hai lớp nghĩa vụ: bao bì có thể liên quan đến Mẫu 01, Mẫu 02; còn sản phẩm thuộc nhóm xử lý chất thải có thể liên quan đến Mẫu 03.

Đây là lý do EPR không nên làm bằng cảm tính. Phải làm bằng danh mục, dữ liệu và hồ sơ.

GRAC hỗ trợ doanh nghiệp như thế nào?

GRAC có thể hỗ trợ doanh nghiệp rà soát sản phẩm, bao bì để xác định doanh nghiệp thuộc nhóm trách nhiệm tái chế, nhóm trách nhiệm xử lý chất thải hay cả hai.

Với nhóm trách nhiệm xử lý chất thải, GRAC có thể hỗ trợ doanh nghiệp xác định sản phẩm thuộc danh mục, rà soát căn cứ kê khai, chuẩn hóa dữ liệu doanh thu hoặc số lượng, chuẩn bị thông tin phục vụ Mẫu 03, xây dựng timeline thực hiện và giảm rủi ro nhầm lẫn giữa các nhóm nghĩa vụ EPR.

Điểm quan trọng là GRAC không chỉ nhìn EPR như một bộ hồ sơ. GRAC tiếp cận EPR như một bài toán dữ liệu tuân thủ: sản phẩm nào, bao bì nào, khối lượng bao nhiêu, doanh thu bao nhiêu, mẫu nào, hạn nào, hồ sơ chứng minh ở đâu.

Với định vị Digital PRO và hạ tầng dữ liệu EPR, GRAC đang tập trung vào lớp dữ liệu giúp doanh nghiệp Trace — Verify — Report: truy xuất, kiểm chứng và báo cáo. Năng lực này phù hợp với nhu cầu doanh nghiệp cần báo cáo EPR, ESG và hồ sơ kiểm toán.

Câu hỏi thường gặp

Doanh nghiệp thuộc trách nhiệm xử lý chất thải có phải tái chế không?

Không nên hiểu như vậy. Nhóm trách nhiệm xử lý chất thải chủ yếu liên quan đến nghĩa vụ kê khai và đóng góp tài chính để hỗ trợ hoạt động xử lý chất thải. Nếu doanh nghiệp có thêm bao bì hoặc sản phẩm thuộc trách nhiệm tái chế, nghĩa vụ tái chế sẽ được xem xét riêng.

Mẫu 03 dùng cho trường hợp nào?

Mẫu 03 dùng để kê khai số tiền đóng góp hỗ trợ hoạt động xử lý chất thải của nhà sản xuất, nhập khẩu. Mẫu này không dùng để báo cáo kết quả tái chế.

Pin dùng một lần có thuộc nhóm xử lý chất thải không?

Pin dùng một lần là nhóm doanh nghiệp cần đặc biệt kiểm tra trong trách nhiệm đóng góp tài chính để hỗ trợ xử lý chất thải theo EPR.

Tã bỉm, băng vệ sinh, khăn ướt dùng một lần có cần kê khai EPR không?

Đây là nhóm sản phẩm thường liên quan đến trách nhiệm xử lý chất thải. Doanh nghiệp sản xuất, nhập khẩu các sản phẩm này cần rà soát nghĩa vụ kê khai và đóng góp tài chính.

Thuốc lá và kẹo cao su có phải EPR không?

Doanh nghiệp sản xuất, nhập khẩu thuốc lá điếu hoặc kẹo cao su cần kiểm tra nghĩa vụ đóng góp tài chính để hỗ trợ xử lý chất thải theo danh mục quy định.

Sản phẩm có thành phần nhựa có phải luôn thuộc nhóm này không?

Không nên hiểu quá rộng. Doanh nghiệp cần đối chiếu sản phẩm cụ thể với danh mục quy định. Không phải cứ có nhựa là mặc nhiên thuộc trách nhiệm xử lý chất thải.

Doanh nghiệp có cả bao bì và sản phẩm thuộc nhóm xử lý chất thải thì làm sao?

Doanh nghiệp cần tách nghĩa vụ. Bao bì thương phẩm có thể thuộc trách nhiệm tái chế và liên quan đến Mẫu 01, Mẫu 02. Sản phẩm thuộc nhóm xử lý chất thải có thể liên quan đến Mẫu 03.

Kết luận

Doanh nghiệp phải đóng góp tài chính để hỗ trợ xử lý chất thải theo EPR khi sản xuất hoặc nhập khẩu các sản phẩm, bao bì thuộc nhóm trách nhiệm xử lý chất thải và đưa ra thị trường Việt Nam.

Nhóm này thường bao gồm bao bì thuốc bảo vệ thực vật thành phẩm, pin dùng một lần, tã lót, bỉm, băng vệ sinh, khăn ướt dùng một lần, kẹo cao su, thuốc lá điếu và một số sản phẩm có thành phần nhựa theo danh mục quy định.

Có thể nhớ ngắn gọn:

Trách nhiệm tái chế: xem Mẫu 01 và Mẫu 02.

Trách nhiệm xử lý chất thải: xem Mẫu 03.

Đừng bắt đầu bằng việc hỏi “có phải tái chế không?”. Hãy bắt đầu bằng câu hỏi đúng hơn: sản phẩm, bao bì của doanh nghiệp thuộc nhóm nghĩa vụ EPR nào?

CTA

Doanh nghiệp chưa chắc sản phẩm của mình thuộc trách nhiệm tái chế hay trách nhiệm đóng góp tài chính để hỗ trợ xử lý chất thải?

GRAC hỗ trợ rà soát danh mục sản phẩm, bao bì, xác định nghĩa vụ EPR, chuẩn hóa dữ liệu và chuẩn bị hồ sơ kê khai theo Nghị định 110/2026/NĐ-CP và Thông tư 24/2026/TT-BNNMT.

Liên hệ GRAC để được tư vấn phương án thực hiện EPR phù hợp với sản phẩm, bao bì và mô hình kinh doanh của doanh nghiệp.