EPR cho pin: Phân biệt pin sạc nhiều lần và pin dùng một lần để kê khai đúng

EPR cho pin tại Việt Nam cần phân biệt pin sạc nhiều lần thuộc trách nhiệm tái chế và pin dùng một lần thuộc trách nhiệm hỗ trợ xử lý chất thải. Tìm hiểu tỷ lệ tái chế, Fs, cách tính và giải pháp dữ liệu của GRAC.

EPR cho pin là trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất, nhập khẩu đối với các loại pin được đưa ra thị trường Việt Nam. Tuy nhiên, đây là nhóm rất dễ bị hiểu nhầm, vì không phải loại pin nào cũng đi theo cùng một nghĩa vụ.

Điểm quan trọng nhất là: pin sạc nhiều lần thuộc trách nhiệm tái chế, còn pin dùng một lần thuộc trách nhiệm đóng góp tài chính để hỗ trợ xử lý chất thải. Nếu doanh nghiệp gom tất cả vào một nhóm “pin” rồi áp dụng cùng một công thức, khả năng kê khai sai là rất cao.

Nghị định 110/2026/NĐ-CP quy định EPR bao gồm hai nhóm nghĩa vụ khác nhau: trách nhiệm tái chế sản phẩm, bao bì và trách nhiệm thu gom, xử lý chất thải của nhà sản xuất, nhập khẩu. Vì vậy, với pin, bước đầu tiên không phải là hỏi “đóng bao nhiêu tiền”, mà là xác định đúng loại pin và đúng nhóm nghĩa vụ.

Vì sao doanh nghiệp cần phân biệt pin sạc nhiều lần và pin dùng một lần?

Trong thực tế, từ “pin” thường được dùng rất rộng. Doanh nghiệp có thể kinh doanh pin tiểu, pin cúc áo, pin remote, pin đồng hồ, pin sạc dự phòng, pin lithium, pin trong thiết bị điện tử hoặc pin dùng cho phương tiện giao thông. Nhưng dưới góc nhìn EPR, mỗi nhóm có thể có cách tính khác nhau.

Với pin sạc nhiều lần, trọng tâm là trách nhiệm tái chế. Doanh nghiệp phải xác định khối lượng pin đưa ra thị trường, tỷ lệ tái chế bắt buộc, quy cách tái chế và mức Fs nếu chọn phương án đóng góp tài chính để hỗ trợ hoạt động tái chế.

Với pin dùng một lần, trọng tâm không phải là tỷ lệ tái chế bắt buộc. Nhóm này thuộc trách nhiệm đóng góp tài chính để hỗ trợ xử lý chất thải. Theo Nghị định 110/2026/NĐ-CP, pin dùng một lần có mức đóng góp là 01% doanh thu thuần của sản phẩm.

Nói gọn cho dễ nhớ: pin sạc là bài toán tái chế; pin dùng một lần là bài toán xử lý chất thải.

Pin sạc nhiều lần thuộc trách nhiệm tái chế như thế nào?

Theo Phụ lục I của Nghị định 110/2026/NĐ-CP, pin sạc nhiều lần thuộc nhóm sản phẩm phải thực hiện trách nhiệm tái chế. Tỷ lệ tái chế bắt buộc đối với pin sạc nhiều lần là 8%, trừ pin lithium và pin nickel-metal hydrid sử dụng cho phương tiện giao thông có tỷ lệ tái chế bắt buộc là 0%. Quy cách tái chế gồm tháo dỡ, phân loại, thu hồi vật liệu nhựa và lithium hoặc kim loại khác; hoặc xuất khẩu cho đơn vị tái chế, tân trang ở nước ngoài nếu đáp ứng điều kiện liên quan.

Đây là điểm doanh nghiệp cần đọc kỹ. Không phải cứ thấy chữ “pin lithium” là tự động kết luận phải tính như pin sạc thông thường. Ngược lại, cũng không nên tự kết luận rằng mọi loại pin lithium đều không có nghĩa vụ. Cần xem pin đó dùng cho mục đích gì, thuộc nhóm sản phẩm nào, được đưa ra thị trường dưới hình thức nào và nghĩa vụ EPR nằm ở nhà sản xuất, nhập khẩu nào.

Với pin sạc nhiều lần, doanh nghiệp cần chuẩn bị dữ liệu theo khối lượng. Cụ thể là khối lượng pin sản xuất hoặc nhập khẩu đưa ra thị trường trong năm có trách nhiệm, tỷ lệ tái chế bắt buộc, phương án thực hiện và hồ sơ chứng minh nếu doanh nghiệp tổ chức tái chế thay vì đóng góp tài chính.

Fs của pin sạc nhiều lần là bao nhiêu?

Theo Thông tư 24/2026/TT-BNNMT, mức Fs đối với pin sạc nhiều lần là 53.800 đồng/kg. Fs là mức đóng góp tài chính trên một đơn vị khối lượng sản phẩm, bao bì, dùng để tính số tiền đóng góp nếu doanh nghiệp lựa chọn hình thức đóng góp tài chính để hỗ trợ hoạt động tái chế.

Công thức tính số tiền đóng góp tài chính để hỗ trợ hoạt động tái chế là:

F = R × V × Fs

Trong đó, F là tổng số tiền phải đóng góp, R là tỷ lệ tái chế bắt buộc, V là khối lượng sản phẩm đưa ra thị trường trong năm có trách nhiệm tái chế, và Fs là mức đóng góp tài chính trên một đơn vị khối lượng sản phẩm. Công thức này được quy định tại Nghị định 110/2026/NĐ-CP.

Ví dụ, nếu doanh nghiệp đưa ra thị trường 10.000 kg pin sạc nhiều lần trong năm trước, tỷ lệ tái chế bắt buộc là 8% và Fs là 53.800 đồng/kg, số tiền đóng góp tài chính để hỗ trợ tái chế được tính như sau:

10.000 × 8% × 53.800 = 43.040.000 đồng

Đây chỉ là ví dụ minh họa. Khi áp dụng thực tế, doanh nghiệp cần rà soát đúng loại pin, trường hợp loại trừ, trường hợp tỷ lệ 0%, khối lượng đưa ra thị trường và lựa chọn hình thức thực hiện phù hợp.

Pin dùng một lần thuộc trách nhiệm xử lý chất thải

Khác với pin sạc nhiều lần, pin dùng một lần thuộc nhóm đóng góp tài chính để hỗ trợ hoạt động xử lý chất thải. Đây là điểm rất dễ viết sai trong nội dung truyền thông EPR.

Không nên viết: “doanh nghiệp phải tái chế pin dùng một lần theo tỷ lệ bắt buộc”.

Cách viết đúng là: “doanh nghiệp sản xuất, nhập khẩu pin dùng một lần thuộc trách nhiệm đóng góp tài chính để hỗ trợ hoạt động xử lý chất thải”.

Nghị định 110/2026/NĐ-CP nêu rõ pin dùng một lần có mức đóng góp 01% doanh thu thuần của sản phẩm. Thông tư 24/2026/TT-BNNMT cũng có phần biểu mẫu kê khai riêng cho số tiền đóng góp hỗ trợ hoạt động xử lý chất thải của nhà sản xuất, nhập khẩu pin dùng một lần các loại, trong đó doanh nghiệp kê khai doanh thu thuần trong nước, mức đóng góp và số tiền phải đóng góp.

Vì vậy, pin dùng một lần không nên bị đưa vào cùng công thức với pin sạc nhiều lần. Một bên đi theo khối lượng, tỷ lệ tái chế và Fs; một bên đi theo doanh thu thuần và mức đóng góp hỗ trợ xử lý chất thải.

Doanh nghiệp nào cần rà soát EPR cho pin?

Nhóm cần rà soát là nhà sản xuất, nhập khẩu pin đưa ra thị trường Việt Nam. Doanh nghiệp phân phối, bán lẻ hoặc đại lý không nên tự mặc định mình là đối tượng chịu trách nhiệm EPR nếu không phải là bên sản xuất, nhập khẩu hoặc bên chịu trách nhiệm pháp lý về sản phẩm theo quy định.

Tuy nhiên, trong thực tế, chuỗi pin có nhiều mô hình phức tạp: nhập khẩu trực tiếp, nhập khẩu ủy thác, gia công, bán dưới nhãn riêng, pin đi kèm thiết bị điện tử, pin nằm trong bộ sản phẩm hoặc pin được bán như linh kiện thay thế. Vì vậy, doanh nghiệp cần rà soát kỹ vai trò pháp lý, chứng từ nhập khẩu, nhãn hàng hóa, hợp đồng gia công, hợp đồng ủy thác và cách sản phẩm được đưa ra thị trường.

Nghị định 110/2026/NĐ-CP cũng quy định một số trường hợp không phải thực hiện trách nhiệm tái chế hoặc trách nhiệm đóng góp tài chính, trong đó có trường hợp sản phẩm để xuất khẩu, tạm nhập tái xuất, phục vụ nghiên cứu, học tập, thử nghiệm; hoặc doanh nghiệp có doanh thu dưới ngưỡng 30 tỷ đồng/năm theo nhóm nghĩa vụ tương ứng.

Nói thẳng: doanh nghiệp không nên tự kết luận “mình không thuộc EPR” chỉ vì sản lượng nhỏ hoặc pin được bán kèm thiết bị. Cần rà soát trước, kết luận sau.

Doanh nghiệp cần chuẩn bị dữ liệu gì?

Với EPR cho pin, dữ liệu đầu vào quyết định gần như toàn bộ chất lượng kê khai. Doanh nghiệp nên chuẩn bị danh sách sản phẩm pin theo từng mã hàng, tên thương mại, loại pin, mục đích sử dụng, khối lượng đơn vị, số lượng đưa ra thị trường, doanh thu thuần trong nước và hình thức đưa ra thị trường.

Đối với pin sạc nhiều lần, cần đặc biệt chú ý đến khối lượng sản phẩm. Đây là nền tảng để tính nghĩa vụ tái chế hoặc khoản đóng góp tài chính nếu doanh nghiệp chọn đóng tiền hỗ trợ tái chế.

Đối với pin dùng một lần, cần đặc biệt chú ý đến doanh thu thuần trong nước. Đây là căn cứ để tính số tiền đóng góp hỗ trợ xử lý chất thải.

Nếu doanh nghiệp có nhiều dòng sản phẩm, nên tách rõ từng nhóm ngay từ đầu. Không nên gom tất cả vào một file Excel chung rồi xử lý thủ công vào cuối kỳ. Cách làm đó nhanh lúc đầu nhưng rất dễ sai khi kiểm tra chi tiết.

Vì sao chứng từ EPR cho pin cần được số hóa?

Pin là dòng sản phẩm có rủi ro môi trường cao nếu bị thải bỏ lẫn vào rác sinh hoạt hoặc đi qua các kênh thu gom không kiểm soát. Với pin sạc nhiều lần, nếu doanh nghiệp lựa chọn tổ chức tái chế, vấn đề không chỉ là tìm được đơn vị thu gom. Vấn đề là chứng minh được dòng vật liệu đi từ đâu, qua ai, đến đơn vị tái chế nào và được tái chế theo quy cách nào.

Một bộ chứng từ yếu thường có ba lỗ hổng. Thứ nhất, chỉ có phiếu cân hoặc hóa đơn cuối chuỗi, nhưng thiếu bằng chứng về điểm thu hồi và quá trình chuyển giao. Thứ hai, dữ liệu không tách riêng khối lượng phục vụ EPR với các dòng vật liệu khác. Thứ ba, recycler có thể tiếp nhận vật liệu nhưng hồ sơ xác nhận tái chế không đủ mạnh để phục vụ báo cáo, kiểm toán hoặc giải trình.

Vì vậy, với pin sạc nhiều lần, doanh nghiệp nên thiết kế dữ liệu ngay từ đầu. Mỗi đợt thu hồi nên có thông tin về thời gian, địa điểm, đối tác thu gom, khối lượng, hình ảnh, biên bản bàn giao, đơn vị tiếp nhận, xác nhận tái chế và hồ sơ đối soát. Nếu đến cuối năm mới gom chứng từ, khả năng thiếu dữ liệu là rất cao.

Những sai lầm phổ biến khi làm EPR cho pin

Sai lầm đầu tiên là gọi chung tất cả là “EPR tái chế pin”. Cách gọi này không chính xác, vì pin sạc nhiều lần thuộc trách nhiệm tái chế, còn pin dùng một lần thuộc trách nhiệm hỗ trợ xử lý chất thải.

Sai lầm thứ hai là nhầm giữa pin và ắc quy. Bài viết này chỉ nói về pin. Ắc quy chì và ắc quy khác ắc quy chì có tỷ lệ tái chế, Fs và quy cách tái chế riêng, nên cần một bài riêng.

Sai lầm thứ ba là không phân biệt pin lithium thông thường với pin lithium sử dụng cho phương tiện giao thông. Nghị định 110/2026/NĐ-CP đang quy định riêng trường hợp pin lithium và pin nickel-metal hydrid sử dụng cho phương tiện giao thông có tỷ lệ tái chế bắt buộc là 0%.

Sai lầm thứ tư là chỉ hỏi giá dịch vụ mà chưa phân loại sản phẩm. Với EPR, báo giá trước khi phân loại là cách làm ngược. Phải xác định đúng nhóm nghĩa vụ trước, sau đó mới tính chi phí.

Sai lầm thứ năm là xem EPR như thủ tục kê khai cuối năm. Với pin, đặc biệt là pin sạc nhiều lần, EPR là bài toán dữ liệu và chứng từ. Không có dữ liệu từ đầu chuỗi thì báo cáo cuối kỳ rất dễ yếu.

GRAC hỗ trợ gì cho EPR pin?

GRAC hỗ trợ doanh nghiệp chuyển nghĩa vụ EPR cho pin thành một quy trình có dữ liệu, chứng từ và khả năng kiểm chứng. Cách tiếp cận của GRAC là Trace – Verify – Report: truy xuất dòng vật liệu, xác minh dữ liệu giữa các bên và xuất bộ hồ sơ phục vụ EPR, ESG hoặc kiểm toán nội bộ.

Theo hồ sơ năng lực, GRAC là lớp dữ liệu vận hành kết nối nhà sản xuất, chính quyền địa phương, đơn vị thu gom và đơn vị tái chế vào một dòng dữ liệu có thể kiểm chứng. Hệ thống của GRAC có thể ghi nhận mã giao dịch, khối lượng, hình ảnh, địa điểm, hồ sơ chứng từ, xác nhận của recycler và xuất bộ hồ sơ báo cáo phục vụ EPR.

Với pin sạc nhiều lần, GRAC có thể hỗ trợ doanh nghiệp rà soát nhóm sản phẩm, xác định tỷ lệ tái chế và Fs, thiết kế phương án thu hồi, kết nối đối tác thu gom – tái chế, số hóa chứng từ và chuẩn bị bộ hồ sơ báo cáo.

Với pin dùng một lần, GRAC có thể hỗ trợ doanh nghiệp xác định nghĩa vụ xử lý chất thải, chuẩn hóa dữ liệu doanh thu thuần, chuẩn bị thông tin kê khai và tránh nhầm lẫn với nghĩa vụ tái chế.

Điểm khác biệt là GRAC không chỉ làm báo cáo cuối kỳ. GRAC giúp doanh nghiệp thiết kế dòng dữ liệu EPR ngay từ đầu, để khi cần chứng minh, doanh nghiệp có bằng chứng thật thay vì chỉ có lời cam kết.

Kết luận

EPR cho pin không thể viết chung chung. Doanh nghiệp cần phân biệt rõ pin sạc nhiều lần và pin dùng một lần, vì đây là hai nhóm nghĩa vụ khác nhau.

Pin sạc nhiều lần thuộc trách nhiệm tái chế, có tỷ lệ tái chế bắt buộc 8% và Fs 53.800 đồng/kg. Riêng pin lithium và pin nickel-metal hydrid sử dụng cho phương tiện giao thông có tỷ lệ tái chế bắt buộc là 0% theo Nghị định 110/2026/NĐ-CP. Pin dùng một lần thuộc trách nhiệm đóng góp tài chính để hỗ trợ xử lý chất thải, với mức đóng góp 01% doanh thu thuần của sản phẩm.

Doanh nghiệp làm đúng từ đầu sẽ kiểm soát chi phí tốt hơn, giảm rủi ro kê khai sai và có bộ chứng từ đáng tin cậy hơn. Với pin, EPR không chỉ là một nghĩa vụ pháp lý. Đây còn là phép thử về năng lực quản trị dữ liệu sau tiêu dùng.

GRAC hỗ trợ doanh nghiệp thực hiện EPR cho pin theo hướng rõ nhóm nghĩa vụ, rõ dữ liệu, rõ chứng từ và rõ trách nhiệm.

Câu hỏi thường gặp về EPR cho pin

EPR cho pin là tái chế hay xử lý chất thải?

Cả hai đều có thể xảy ra, tùy loại pin. Pin sạc nhiều lần thuộc trách nhiệm tái chế. Pin dùng một lần thuộc trách nhiệm đóng góp tài chính để hỗ trợ xử lý chất thải.

Pin sạc nhiều lần có tỷ lệ tái chế bắt buộc bao nhiêu?

Pin sạc nhiều lần có tỷ lệ tái chế bắt buộc là 8%, trừ pin lithium và pin nickel-metal hydrid sử dụng cho phương tiện giao thông có tỷ lệ tái chế bắt buộc là 0%.

Fs của pin sạc nhiều lần là bao nhiêu?

Fs của pin sạc nhiều lần là 53.800 đồng/kg theo Thông tư 24/2026/TT-BNNMT.

Pin dùng một lần tính EPR như thế nào?

Pin dùng một lần thuộc trách nhiệm hỗ trợ xử lý chất thải, với mức đóng góp 01% doanh thu thuần của sản phẩm.

GRAC có thể hỗ trợ gì cho doanh nghiệp có nghĩa vụ EPR về pin?

GRAC hỗ trợ rà soát nghĩa vụ, phân loại sản phẩm, tính nghĩa vụ, thiết kế phương án thực hiện, số hóa chứng từ và chuẩn bị bộ hồ sơ phục vụ kê khai, báo cáo hoặc giải trình EPR.